برخِی گفته اند: به حاکم شرع تحوِیل داده مِی شود.(٩) اگر به مرگ مالک و نبودن وارثِی براِی او، ِیقِین داشته باشد، مجهول المالک مال امام علِیه السّلام خواهد بود.(١٠) برخِی، در فرض ناامِیدِی از ِیافتن مالک، شخص را مِیان نگه داشتن مال و تحوِیل آن به حاکم و صدقه دادن مخيّر دانسته اند. (١١)

به تصرِیح برخِی، تحوِیل دادن مجهول المالک به حاکم شرع، پس از نا امِیدِی از پِیدا شدن مالک آن، جاِیز است؛ لِیکن بنابر قول مشهور، واجب نِیست؛ چنان که اذن گرفتن از حاکم شرع براِی صدقه دادن آن، واجب نمِیباشد.(١٢) برخِی احتِیاط را در اجازه گرفتن از حاکم شرع دانسته اند. (١٣)

مصرف مجهول المالک: در صورت صدقه دادن مجهول المالک، آِیا مصرف آن، مصرف صدقه مستحب خواهد بود که دادن آن به بِی نِیاز و نِیازمند، سِید و غِیر سِید و کسِی که نفقه او بر صدقه دهنده واجب است، جاِیز مِیباشد (١٤) ِیا اِینکه مصرف آن مصرف صدقه واجب و خصوص فقرا مِی باشد؟ مسئله محل اختلاف است. (١٥)

ضمان صدقه دهنده: چنانچه پس از صدقه دادن مجهول المالک، مالک آن پِیدا شود و به صدقه رضاِیت دهد، ضمانِی متوجه صدقه دهنده نِیست؛ اما اگر رضاِیت ندهد، آِیا صدقه دهنده ضامن است و باِید مثل ِیا قِیمت مالِی را که صدقه داده، به مالک بپردازد و ثواب صدقه از آنِ خود او خواهد بود، ِیا ضامن نِیست؟ مسئله محل اختلاف است. بسِیارِی او را ضامن دانسته اند. (١٦)

(١) جواهر الكلام ٣٨/ ٢٧٢؛ مهذب الاحكام ٣٩٨/١١؛ كلمة التقوى ٦/ ٢٥٣.

(٢) کتاب المكاسب ٢/ ١٩٣؛ مهذب الاحكام ١١/ ٤٢١.

(٣) النور الساطع ١/ ٤٤٤.

(٤) ٤٥٠ ؛ ِینابِیع الاحکام ٥/ ٤٢٥ ؛ مصباح الفقاهة ١/ ٥١١ – ٥١٤.

(٥) کتاب المكاسب ٢/ ١٨٦ - ١٨٨ ؛ ينابيع الاحكام ٢/ ٤٢٦ ؛ النور الساطع ١/ ٤٥٦ ؛ مصباح الفقاهة /١/ ٥١٥.

(٦) مصباح الفقاهة ٥١٧/١ ؛ ارشاد الطالب ١/ ٣٣٠؛ المواهب / ٨٩٨ ؛ فقه الصادق ١٥/ ١٣٤.

(٧) مصباح الفقاهة ١/ ٥١٤ ؛ ارشاد الطالب ١ / ٣٢٨ - ٣٢٩ ؛ النور الساطع ١/ ٤٥٨ - ٤٥٩ : فقه الصادق ١٥ / ١٣١-١٣٢.

(٨) النهاية / ٣٠٧ ، ٣٥٩ و ٤٣٦ ؛ الجامع للشرائع / ٢٨٤-٢٨٥؛ ارشاد الاذهان ٣٩٠/١٠ ؛ جامع المقاصد ٥/ ١٥ - ١٦ ؛ الروضة البهية ٤/ ١٨ ؛ مفتاح الكرامة ١١/ ٢٧.

(٩) كتاب السرائر ٣٧/٢ ؛ ايضاح الفوائد ٢/ ٣؛