منشأ اشتباه گاه لفظِی است، مانند اِینکه لفظِی معانِی متعدد داشته باشد ِیا احتمال نسخ در آن برود ِیا اِینکه لفظ، عام و مقصود از آن خاص و ِیا بالعکس باشد و گاه منشأ اشتباه، اشتباه در مخاطب است؛ بدِین گونه که ظاهر آِیه خطاب به گروهِی است؛ لِیکن مقصود از آن گروهِی دِیگر است، از باب «ايّاكَ أعنى و اسمعـي يــا جارَه». گاهِی نِیز منشأ، وجود اختلاف در معناِی آِیه است که هر گروهِی براِی آِیه تفسِیرِی مِیکنند؛ چنان که ممکن است منشأ اشتباه اطلاق و تقِیِید و امثال آن باشد.

علت نامِیدن آِیه اِی به متشابه، شباهت داشتن آن به محکم ِیا مشتبه بودن مقصود از آِیه به چِیزِی که مقصود نِیست، مِیباشد. مقابل متشابه، محکم قرار دارد؛ آِیه اِی که معناِیش روشن است و اختلافِی در آن نِیست. (١٢) از عنوان ِیاد شده به مناسبت در باب اجتهاد و تقلِید سخن گفته اند.

در حدِیثِی از رسول خدا صلِی الله علِیه و آله آمده است: «هرکس بر کرسِی فتوا بنشِیند در حالِی که ناسخ را از منسوخ و محکم را از متشابه تشخِیص نمِی دهد، خود و دِیگران را به تباهِی کشانده است». (١٣) از اِین رو، از شراِیط اجتهاد، علم به کتاب خدا شمرده شده است که مقصود از آن، علم بـه عـام و خاص، محکم و متشابه، مطلق و مقِید، ناسخ و منسوخ و غِیر آنها است. (١٤)

وظِیفه در قبال متشابه، رد آن به محکم است تا مقصود از آن به واسطه آِیه ِیا رواِیت محکم روشن گردد، و در صورت فقدان آِیه و رواِیت محکم، به آن عمل نمِی شود تا زمانِی که مقصود از آن روشن گردد. (١٥)