چنانچه در مثلِی، مثل آن ِیافت نشود، با مطالبه مالک، پرداخت قِیمت آن واجب است و بنابر مشهور، ملاک، قِیمت زمــان پرداخت است. برخِی ملاک را قِیمت زمان ناِیاب شدن مثل دانسته اند.(١٨)

به تصرِیح جمعِی، در فرض ناِیاب بودن مثل، چنانچه پس از پرداخت قِیمت، پرداخت مثل آن ممکن گردد، مثل بر ذمه فرد باز نخواهد گشت و با پرداخت قِیمت ذمه اش برِی مِیشود. (١٩)

(١) المبسوط ٣/ ٥٩ - ٦٠ ؛ غنية النزوع / ٢٧٨ ؛ کتاب السرائر ٢/ ٤٨٠ ؛ شرائع الاسلام ٤/ ٧٦٥ ؛ مسالک الافهام ١٢/ ١٨٢.

(٢) کتاب المكاسب ٣/ ٢١٠-٢١١ ؛ مصباح الفقاهة ٣/ ١٥٢.

(٣) كتاب المكاسب ٢/ ٢١٠.

(٤) جواهر الکلام ٣٧/ ٩٠.

(٥) تحرِیر الاحکام ٥٢٩/٤.

(٦) الدروس الشرعية ٣/ ١١٣ ؛ الروضة البهية ٧/ ٣٦.

(٧) مسالك الافهام ١٨٣/١٢ ؛ كفاية الاحکام ٢/ ٦٤٠.

(٨) غاية المراد ٢/ ٣٩٨.

(٩) جواهر الكلام ٣٧/ ٩١.

(١٠) مجمع الفائدة ١٠/ ٥٢٥-٥٢٦.

(١١) مصباح الفقاهة ٣/ ١٥٢.

(١٢) مصباح الفقاهة ٣/ ١٥٢.

(١٣) کتاب المكاسب ٣/ ٢١٦ - ٢١٧ ؛ ينابيع الاحکام ٥/ ٦٤٨ - ٦٥٠ ؛ مصباح الفقاهة ٣/ ١٥٣ – ١٥٤.

(١٤) جواهر الکلام ٣٧/ ٨٥ و ١٠٠ ؛ كتاب المكاسب ٣/ ٢٠٩ و ٢٤٠.

(١٥) تحرير الاحكام ٤/ ٥٢٩ ؛ كتاب المكاسب ٣/ ٢٢٣ - ٢٢٤ ؛ تحرير الوسيلة ٢/ ١٨١ ؛ مهذب الاحكام ٢١/ ٣٢٦.

(١٦) تفصِیل الشريعة (الغصب)/ ٧٥.

(١٧) هــدايـــة العباد (گلپاِیگانِی) ٢/ ٢٥٣.

(١٨) کتاب المكاسب ٣/ ٢٢٧ – ٢٣٠.

(١٩) قواعد الاحكام ٢/ ٢٢٨ ؛ الدروس الشرعية ٣/ ١١٣ ؛ جامع المقاصد ٦/ ٢٥٥ - ٢٥٦ ؛ كتاب المكاسب ٣/ ٢٣٩.

مُثمَن ← بيع

مجادله

مُجادَلَه: گفت وگو کردن براِی اثبات ِیا نفِی امرِی.

مجادله از جدل به معناِی گفت وگوِی تند، همراه با خصومت براِی مغلوب کردن دِیگرِی آمده است؛ چنان که جدل به شدت خصومت نِیز معنا شده است.(١) مجادله به معناِی گفت وگو و مجاب کردن خصم با برهان و دلِیل؛ به گونه اِی که زبان او کوتاه و بسته شود نِیز آمده است. (٢) از مجادله به مراء و ممارات نِیز تعبِیر شده است. از آن به مناسبت در باب اعتکاف سخن گفته اند.

اقسام: بر اساس آِیات قرآن و رواِیات، مجادله دو گونه است: مجادله احسن و مجادله غِیر احسن ِیا مجادله سوء. مجادله احسن عبارت است از گفت وگو و بحث با خصم با هدف بازگرداندن وِی از اشتباهش و اثبات حق با برهان و دلِیل حق.(٣)