فرهنگ فقه فارسي - موسسه دائرة المعارف الفقه الاسلامي - الصفحة ٦٤٦
بدون شک، عقد مزارعه با صِیغه ماضِی و عربِیِ دلالت کننده بر معناِی مزارعه و مقدم بودن اِیجاب بر قبول، تحقق مِی ِیابد. آِیا با غِیر صِیغه ماضِی از ساِیر افعال، بلکه جملة اسميِ دلالت کننده بر معناِی آن و نِیز با غِیر عربِی از دِیگر زبانها و تقدِیم قبول بر اِیجاب نِیز تحقق مِیِیابد ِیا نه؟ مسئله محل اختلاف است؛ (١٣) چنان که جرِیان و عدم جرِیان معاطات (← معاطات) در مزارعه محل اختلاف مِیباشد. (١٤)
متعاقدان: از شراِیط دو طرف عقد، اِین است که باِید تصرفشان در اموال خوِیش نافذ و جاِیز باشد. از اِین رو، عقد نابالغ، دِیوانه، سفِیه و کسِی که به جهت ورشکستگِی از تصرف در مالش ممنوع مِی باشد، صحِیح نِیست. (١٥)
متعلق عقد مزارعه: مزارعه بر هر زمِینِی که براِی زراعت بتوان از آن استفاده کرد، صحِیح و جاِیز است، مانند آنکه بر حسب متعارف، براِی آبِیارِی، آب به مقدار نِیاز داشته باشد. بنابراِین، مزارعه بر زمِینِی که استفاده از آن براِی کشاورزِی ممکن نِیست، مانند زمِین شوره زار ِیا فاقد آب به اندازه کافِی، باطل است. (١٦)
چنانچه پس از عقد مزارعه، در تمامِی مدت تعِیِین شده براِی زراعت، آب کشاورزِی قطع شود، قرارداد مزارعـه باطل مِیگردد؛ اما اگر در اثناِی مدت تعِیِین شده آب قطع شود، آِیا عقد مزارعه باطل مِیشود ِیا زارع (عامل) مِیان فسخ و امضا مخِیّر است؟ مسئله محل اختلاف است. (١٧)
زمِین مزارعه و مساحت آن باِید مشخص باشد. بنابر اِین، اگر مشخص نباشد، در صورتِی که زمِینها به لحاظ مرغوبِیت و عدم مرغوبِیت متفاوت باشند، و عدم تعِیِین موجب غرر گردد، مزارعه باطل مِیشود. در صورت عدم لزوم غرر، به تصرِیح برخِی، مزارعه صحِیح است، مانند اِینکه بگوِید ِیک هتکار از فلان قطعه زمِین، به شرط آنکه اجزاِی زمِین به لحاظ اوصاف ِیکسان باشد. (١٨)