مخارجه عبارت است از اِینکه مولا با برده اش -که به کسب و تجارت اشتغال دارد ـ طِی قراردادِی شرط کند که برده در زمانِی معِین همچون روزانه ِیا ماهانه، بخشِی از درآمد حاصل از کسب و کارش را به او بپردازد و بقِیه از آنِ خود او باشد. (١) از آن در باب مکاتبه سخن گفته اند.

حکم: مخارجه براِی مولا جاِیز است. (٢) برده نمِی تواند مولاِیش را وادار بر مخارجه کند؛ لِیکن آِیا مولا مِی تواند برده خوِیش را بر مخارجه مجبور کند؟ مسئله محل اختلاف است.(٣)

شراِیط: در مخارجه مبلغِی که براِی مولا قرار داده مِی شود نباِید افزون بر درآمد برده باشد، چنان که نباِید به اندازه اِی باشد که باقِی مانده، کفاِیت هزِینه و مخارج برده را نکند، مگر آنکه مولا متعهد شود کمبود آن را جبران نماِید. (٤)

پس از انعقاد قرار داد مخارجـه بـِیـن مولا و برده، لازم است برده داراِی کسب و کارِی داِیمِی باشد که در پرتو آن، بتواند علاوه بر پرداخت مبلغ مورد توافق، هزِینه ها و مخارج جارِی خود را تأمِین کند، در صورتِی که مولا هزِینه ها و مخارج برده را بر عهده او از درآمد کسبش قرار داده باشد و در صورت افزون بودن درآمد بر مبلغ مورد توافق و هزِینه هاِی جارِی او، زِیادِی -از باب احسان مولا به برده- از آنِ برده خواهد بود و چنانچه مولا مبلغِی بِیش از توان و درآمد برده بر او مقرر کند، حاکم مولا را از اِین کار باز مِیدارد.(٥)

(١) المبسوط ٦/ ٤٦ ؛ مسالک الافهام ٨/ ٥٠١.

(٢) المختصر النافع / ١٩٦ ؛ الانوار اللوامع ١١/ ٢٢٩.

(٣) المبسوط ٦/ ٤٦؛ تحرير الاحکام ٤/ ٤٥.

(٤) المبسوط ٦/ ٤٦ ؛ المختصر النافع / ١٩٦ ؛ الانوار اللوامع ١١/ ٢٢٩.

(٥) مسالك الافهام ٥٠٢/٨ ؛ الانوار اللوامع ١١/ ٢٢٩.

مخاض

مَخاض: حِیوان آبستن و حِیوان ماده در سن حاملگِی.

مخاض در لغت به معناِی درد زاِیمان (← زاِیمان) آمده است. به آبستنِی که درد زاِیمان گرفته نِیز «ماخض» گفته مِیشود (←آبستنِی) و به قول برخِی لغوِیان،