فرهنگ فقه فارسي - موسسه دائرة المعارف الفقه الاسلامي - الصفحة ٦٧٦
صحِیح است ِیا نه؟ مسئله محل اختلاف است. اشهر،(٩) بلکه مشهور،(١٠) قول به صحت است. بسِیارِی نِیز بر آن تصرِیح کرده اند؛ (١١) لِیکن برخِی قائل به بطلان آن اند. (١٢)
٢. محل عقد: عقد مساقات بـر هـر درخت ثابت، با دوام و ثمرده که از مِیوه اش استفاده مِیشود، از قبِیل درخت پرتقال، خرما، سِیب و انگور صحيح است. بنابر اِین، مساقات بر درختِی که مِیوه قابل استفاده ندارد، مانند درخت کاج و نِیز بوته اِی که دوام ندارد، مانند بوته خربزه، بادمجان، نِیشکر، پنبه، خِیار و کدو صحِیح نِیست. (١٣)
آِیا مساقات بـر درخـتـِی کـه مـِیـوه نمِی دهد؛ لِیکن برگ ِیا گل آن قابل استفاده است، مانند درخت توت نر، حنا و گل محمدِی صحِیح است ِیا نه؟ مسئله محل اختلاف است. جمعِی مساقات بـر آن را صحِیح دانسته(١٤) و برخِی صحِیح ندانسته اند. (١٥) بعضِی نِیز در مسئله تردِید و توقف کرده اند.(١٦)
٣. مدت مساقات: از شراِیط صحت مساقات، تعِیِین مدت بر حسب هفته، ماه ِیا سال است؛ به گونه اِی که احتمال با سال است افزاِیش و کاهش در آن نرود. مدت تعِیِین شده باِید به اندازه اِی باشد که به طور معمول و متعارف، مِیوه در آن مدت مِی رسد. (١٧) از برخِی قدما کفاِیت تعِیِین مدت تا زمان رسِیدن -مِیوه بدون قِید ماه و سال ـ نقل شده است. (١٨)
٤. عمل: چنانچه در قرارداد مساقات وظاِیف هر ِیک از مالک و باغبان معِین باشد، هر کدام مطابق وظِیفه خود عمل مِیکند و در صورت اطلاق قرار داد و عدم تعِیِین وظاِیف هر ِیک، کارهاِیِی که در هر سال باِید انجام شود و در افزاِیش کمِی ِیا ارتقاِی کِیفِی مِیوه تأثِیر دارد، بر عهده باغبان است، مانند اصلاح و آماده کردن زمِین و نهر آب، آبِیارِی درختان و تهِیه مقدمات آن، همچون دلو و طناب و اصلاح جداول و آب کشِی از چاه و کندن علفهاِی هرز و هرس کردن درختان، تلقِیح (گرده افشانِی درختان)، چِیدن مِیوه و پهن کردن آن در آفتاب و پاکِیزه کردن آن و مراقبت از مِیوه تا زمان تقسِیم آن؛