فرهنگ فقه فارسي - موسسه دائرة المعارف الفقه الاسلامي - الصفحة ٥٥٣
(١) نهاية المرام ١/ ٥١ - ٥٢ ؛ كفاية الاحكام ٢/ ٨٢ ؛ مفاتيح الشرائع ٢٥٨/٢.
(٢) مستند الشيعة ١٦/ ٣٨؛ العروة الوثقى ٥/ ٤٩١.
(٣) كفاية الاحكام ٢/ ٨٣ ؛ جواهر الکلام ٢٩/ ٦٥ ؛ العروة الوثقى ٤٩٢/٥.
(٤) مسالك الافهام ٧/ ٤١؛ العروة الوثقى ٥/ ٤٩٢.
(٥) الحدائق الناضرة ٢٣/ ٤٦.
محاصره
مُحاصَرَه: گرد شخص ِیا اشخاص ِیا محلِی را گرفتن همراه با قطع رابطه با خارج.
از احکام آن در باب جهاد سخن گفته اند.
حكم تكلِیفِی: محاصره مشرکان و کفار در جنگ با اِیشان جاِیز است.(١)
خداِی تعالِی در قرآن کرِیم به محاصره مشرکان و کشتن آنان دستور داده است. (٢)
احکام: رزمندگان اسلام پس از محاصره محل استقرار دشمن مِیتوانند با بمباران از زمِین و هوا آنان را نابود کنند، مگر آنکه در آن محل، مسلمانانِی باشند که به دست دشمن اسِیر شده اند، که در اِین صورت، به گفته برخِی، با وجود ضرورت به بمباران آن منطقه، مانند صورتِی که با بمباران نکردن، خوف پِیروزِی دشمن بر سپاه اسلام برود، بمباران کردن جاِیز است و با عدم ضرورت، چنانچه تعداد اسراِی مسلمان کم باشد، بمباران جاِیز است؛ هرچند کراهت دارد، و اگر تعداد زِیاد باشد جاِیز نِیست.(٣)
دژِی که توسط سپاه اسلام محاصره شده، نباِید رها شود، مگر آنکه محاصره شدگان اسلام بِیاورند ِیا بر ترک محاصره -با وجود مصلحت در آن- بذل مال کنند ِیا جزِیه (←جزِیه) بپردازند، در صورتِی که محاصره شدگان از اهل کتاب(← اهل کتاب) باشند ِیا مصلحت در ترک محاصره باشد، مانند اِینکه ادامه محاصره به زِیان سپاه اسلام باشد و ِیا دو طرف بر حکم داورِی که تعِیِین مِی شود، توافق کنند.(٢)
هرگاه مسلمانان دژ اهل کتاب را محاصره کنند و قبل از پِیمان جزِیه، مردان آنان را بکشند و زنانشان در ازاِی پرداخت جزِیه، خواهان بقا بر آِیِینشان باشند، پذِیرش خواسته آنان و بستن پِیمان ذمه با اِیشان صحِیح نِیست. در اِین صورت، با عدم امکان فتح دژ، عقد امان با آنان جاِیز است و پس از آن، به بردگِی گرفتن اِیشان جاِیز نِیست،