فرهنگ فقه فارسي - موسسه دائرة المعارف الفقه الاسلامي - الصفحة ٤٤٠
مالکِیت خصوصِی ← ملکِیت
مالکِیت دولتِی ← ملکِیت دولت
مالکِیت معنوِی ← حق معنوِی
مال متروک ← تَرَکَه
مال محترم
مال محترم: مال انسان محترم.
مال به اعتبار محترم بودن ِیا نبودنِ مالک آن از نظر شرع، به مال محترم و غِیر محترم تقسِیم مِیشود. بنابر اِین، اطلاق صفت محترم بر مال، به اعتبار مالک آن است؛ ِیعنِی کسِی که از نظر شرع مقدس، جان و عِرض او حرمت دارد و تعرض و آسِیب رساندن به وِی، ممنوع است. در نتِیجه، مال او نِیز برخوردار از حرمت است و هر گونه تصرف در آن بدون اذن مالکش ممنوع مِی باشد؛ خواه حرمت مالک، اصلِی باشد، مانند مسلمان ِیــا عارضِی، مانند کافر ذمِّی. بنابر اِین، مال محترم نِیز ِیا محترم اصلِی است ِیا عارضِی. در مقابل کسِی که از نظر شرع، از حرمت برخوردار نِیست، مانند کافر حربِی (← اهل حرب) و ناصبِی (← ناصبِی). در نتِیجه، مال چنِین افرادِی نِیز حرمتِی ندارد و تصرف در آن، براِی مسلمان، بدون اذن مالکش ممنوعِیتِی ندارد.(١) از اِین عنوان، در بابهاِیِی نظِیر طهارت صلات و جهاد سخن گفته اند.
حکم: تصرف در مال محترم بدون اذن مالکش حرام و حفظ و دفاع از آن در برابر مهاجم، جاِیز، بلکه در صورت ظن به سلامت، بنابر قول جمعِی واجب است؛ چنان که در صورت توقف حفظ جان بر آن مال، حفظ و دفاع از آن، واجب خواهد بود (← مال)؛ لِیکن تصرف در مال غِیر محترم و تملک آن بدون اذن مالک، جاِیز مِیباشد (← احترام).
نبش قبر و مال محترم: نبش قبر مسلمان حرام است؛ لِیکن مواردِی استثنا شده است، از جمله نبش قبر براِی گرفتن مالِی محترم که درون قبر جا مانده است. (٢)
قطع نماز و مال محترم: قطع نماز براِی حفظ مال محترم در صورت توقف حفظ آن بر قطع نماز، واجب است و در صورت ادامه نماز، آِیا نمازش باطل است ِیا نه؟