کفاره شکستن تخم پرنده سنگ خوار و کبکِی که تبدِیل به جوجه شده و حرکت مِیکند، در صورتِی که منجر به مرگ آن شود، در حال احرام بنابر قولِی گوسفند ماده اِی است که قابلِیت آبستن شدن دارد(٦) (← تخم).

تجارت: جهاندن شتر نر بر شتر ماده داراِی بچه کوچک، براِی جفت گِیرِی و آبستن شدن مکروه است، مگر در صورتِی که بچه شتر را صدقه دهند ِیا نحر کنند؛ چنان که جهاندن الاغ بر اسب مادۀ نجِیب کراهت دارد.(٧)

اجاره: اجاره دادن حِیوان نر براِی جهاندن آن بر حِیوان ماده، صحِیح و جاِیز است؛ هرچند کسب درآمد از اِین راه مکروه مِی باشد.(٨)

نکاح: براِی نوزاد دختر (← دختر)، مستحب است حِیوانِی که عقِیقه مِی شود؛ چه شتر و چه گوسفند، ماده باشد(٩) (← عقِیقه).

غصب: چنانچه کسِی فحل الضّراب (فحل الضراب) را غصب کند و آن را بر ماده بجهاند، بچه حاصل از آن، از آن صاحب حِیوان ماده است. (١٠)

دِیات: در دِیه قتل شبه عمد -در صورت انتخاب شتر به عنوان دِیه ـ شتر ماده پرداخت مِیگردد(← قتل)، چنان که در دِیه قتل خطاِیِی، هشتاد شتر از صد شتر باِید ماده باشد (١١) (← دِیات)

(١) مختلف الشيعة ١/ ٢٠٨ - ٢٠٩ ؛ کشف الالتباس / ٥٧ – ٥٨.

(٢) جواهر الکلام ١٥/ ٨٢ - ٨٣؛ ١١٤ و ١٢٤ ؛ جامع عباسِی / ٩٩ ؛ توضِیح المسائل مراجع ٢/ ١٣٦ .

(٣) النهاية / ١٧٧ ؛ تحرير الاحكام ٣٨٩/١.

(٤) المبسوط ١/ ٣٧٢؛ كتاب السرائر ١/ ٥٩٦ - ٥٩٧ ؛ جواهر الکلام ١٩/ ١٥٤.

(٥) الوسيلة / ١٨٦.

(٦) جواهر الكلام ٢٠/ ٢١٨.

(٧) وسائل الشيعة ١٧/ ٢٣٥ ؛ الدروس الشرعية ٣/ ١٨٣ ؛ جواهر الکلام ٢٢/ ٤٦٧.

(٨) جواهر الکلام ٢٢/ ١٣٤ – ١٣٥.

(٩) ٣١/ ٢٦٤ ؛ جامع عباسِی/ ٣٠٣.

(١٠) جواهر الكلام ٣٧/ ١٤٥ – ١٤٦.

(١١) ٤٣/ ١٧ و ٢٣.

مادّه

مادّه: منبع جوشان آب، همچون چشمه/ اصل و جنس هرچِیز.

از احکام ماده به معناِی نخست در باب طهارت سخن گفته اند.

بنابر قول مشهور، آب قلِیل با ملاقات نجس، نجس مِی شود، هرچند رنگ، بو ِیا مزه آن تغِیِیر نکرده باشد(← آب قلِیل)؛