فرهنگ فقه فارسي - موسسه دائرة المعارف الفقه الاسلامي - الصفحة ٣٨
(٦) مجمع المسائل ١ ١٩٠
(٧) كلمة التقوى ٢/ ٢٦٧ ؛ توضِیح المسائل مراجع ٢/ ٣٦ - ٣٧، ٧٠ و ٧٧؛ صراط النجاة ٢/ ١٦٠
(٨) توضِیح المسائل مراجع ٨٠٦/٢ ؛ صراط النجاة ٢/ ١٧٢
(٩) صراط النجاة ٢/ ٣٩٩ - ٤٠٠
(١٠) مجمع المسائل ٣/ ١٥٨
(١١) صراط النجاة ١/٤١٧
(١٢) مجمع المسائل ١/ ٤٠٧ - ٤٠٨
کاروان
کاروان گروه همسفران عازم به ِیک مقصد از احکام مرتبط با آن در بابهاِی طهارت، حج، تجارت، اجاره، احياء موات و شهادات سخن گفته اند.
طهارت تخلِی در مکانهاِیِی که براِی فرود آمدن کاروانها در نظر گرفته شده، مکروه است.(١)
مسافرِی که براِی وضو ِیا غسل آب ندارد لِیکن احتمال وجود آب در مِیان کاروان مِی دهد، باِید به اندازه اِی جست وجو نماِید تا به نبودن آب ِیقِین کند ِیا از پِیدا کردن آن نا امِید شود. (٢)
حج: بر مستطِیع واجب است در صورت امکان در نخستِین سال استطاعت حج بگزارد و به گفته برخِی با وجود کاروانهاِی متعدد و امکان حرکت با هر ِیک واجب است با نخستِین کاروان حرکت کند و چنانچه تأخِیر بِیندازد و نتواند با کاروانهاِی بعدِی برود و در نتِیجه حج آن سال از او فوت شود مانند کسِی خواهد بود که از روِی عمد حج را به تأخِیر انداخته است که نتِیجه آن استقرار حج بر او خواهد بود. (٣)
برخِی گفته اند در صورت اطمِینان داشتن به حرکت با کاروان بعدِی تأخِیر جاِیز است. (٤) برخِی دِیگر حتِی در فرض احتمال حرکت با کاروان بعدِی، تأخِیر را جاِیز دانسته اند. (٥) در فرض جواز تأخِیر، چنانچه شخص نتواند با کاروانهاِی بعدِی برود و حج آن سال از او فوت شود، آِیا حج بر او استقرار مِیِیابد و باِید آن را در سالهاِی بعد به جا آورد؛ هرچند استطاعت او زاِیل شود ِیا نه؟ مسئله محل اختلاف است. (٦)
تجارت: بِیرون رفتن شهروندان براِی استقبال از کاروانهاِی تجارِی که براِی فروش کالاهاِی خود ِیا تهِیه کالاهاِی مورد نِیاز قصد ورود به شهر را دارند با هدف خرِید کالا از اِیشان به بهاِی کمتر ِیا