٤. گنج به دست آمده در منطقه زندگِی مسلمانان با وجود اثر اسلام بر آن؛ خواه در زمِین بدون مالک ِیافت شده باشد ِیا در زمِینِی که ملک ِیابنده ِیا غِیر ِیابنده است، با علم به عدم مالکِیت ِیکِی از مالکان، آِیا بر چنِین گنجِی مانند صورتهاِی پِیشِین، حکم گنج بار مِیشود ِیا محکوم به حکم لقطه (← لقطه) است؟ مسئله محل اختلاف است.(٨) قول دوم به مشهور متأخران، بلکه مشهور فقها نسبت داده شده است. (٩)

ساِیر احکام: خمس گنج پس از ِیافتن و کسر هزِینه استخراج آن، باِید پرداخت شود و سپرِی شدن ِیک سال از زمان استخراج آن شرط نِیست. (١٠)

در وجوب خمس گنج، تفاوت نمِیکند ِیابنده آن بالغ باشد ِیا نابالغ؛ آزاد باشد ِیا برده؛ عاقل باشد ِیا دِیوانه.(١١)

برخِی گفته اند: اگر گنج، طلا و نقره سکه دار باشد، در صورت رسِیدن به حدّ نصاب، خمس آن پرداخت مِیگردد؛ اما اگر غِیر طلا و نقره باشد، پرداخت خمس منوط به اضافه آمدن آن از مخارج سال است. (١٢)

اگر کسِی در زمِینِی که اجاره کرده است، گنجِی بِیابد و مالک زمِین و مستأجر در ملکِیت آن اختلاف کنند، آِیا گنج به دست آمده از آنِ مالک است ِیا مستأجر ؟ مسئله محل اختلاف مِیباشد. (١٣)

مشهور قول نخست است. (١٤)

(١) قواعد الاحكام ١ ٣٦١ ؛ العروة الوثقِی ٤/ ٢٤٥.

(٢) کشف الغطاء ٤/ ٢٠١.

(٣) مسالك الافهام ١/ ٤٥٩ – ٤٦٠.

(٤) قواعد الاحکام ١/ ٣٦١ ؛ مسالک الافهام ١/ ٤٦٠ ؛ جواهر الکلام ١٦/ ٢٦ - ٢٧ ؛ توضِیح المسائل مراجع ٢/ ٤٣ – ٤٤.

(٥) المعتبر ٢/ ٦٢٠ ؛ مسالک الافهام ١/ ٤٦٠.

(٦) المعتبر ٢/ ٦٢٠؛ الجامع للشرائع / ١٤٩ ؛ قواعد الاحكام ١/ ٣٦١ ؛ مسالك الافهام ١/ ٤٦٠ ؛ الحدائق الناضرة ١٢/ ٣٣٣ ؛ جواهر الکلام ١٦/ ٢٨.

(٧) مدارک الاحکام ٥/ ٣٧٢ ؛ كفاية الاحكام ١/ ٢١٠ ؛ الحدائق الناضرة ١٢/ ٣٣٨.

(٨) الحدائق الناضرة ١٢/ ٣٣٣ - ٣٣٤ ؛ مسالك الافهام ١/ ٤٦٠ ؛ العروة الوثقى ٤/ ٢٤٥-٢٤٦.

(٩) تمهيد القواعد / ٣١٤ ؛ بِیست و پنج رساله فارسِی / ٣٥١ ؛ الحدائق الناضرة ١٢/ ٣٣٤.

(١٠) جواهر الکلام ١٦ / ٧٨ و ٨٢.

(١١) ٧٨.

(١٢) توضِیح المسائل (زنجانِی) / ٣٧٣ – ٣٧٤.

(١٣) الخلاف ٢/ ١٢٣ ؛ المعتبر ٢/ ٦٢١ ؛ الجامع للشرائع / ١٤٩ ؛ مختلف الشيعة ٣/ ٣٢٣ – ٣٢٤.

(١٤) جامع المقاصد ٣/٥١.