فرهنگ فقه فارسي - موسسه دائرة المعارف الفقه الاسلامي - الصفحة ٢٨٠
از احکام آن در بابهاِی بسِیارِی، مانند صلات، زکات، خمس، جهاد، امر به معروف و نهِی از منکر، تجارت، اجاره، وقف، وصِیّت، نکاح، نذر، حدود و تعزِیرات سخن گفته اند.
اقسام: براِی گناه تقسِیماتِی ذکر شده است. به ِیک لحاظ، تقسِیم مِی شود به گناهِی که گناه بودن آن به اصل شرع ثابت است، مانند نوشِیدن شراب و گناهِی که با نِیت و عزم، گناه به شمار مِی رود، مانند خوردن چِیزِی حلال به نِیت تواناِیِی و نشاط ِیافتن بر انجام دادن گناه ِیا مسافرت کردن به عزم راهزنِی. گناه به لحاظِی دِیگر به گناه بدنِی (جوارحِی)، مانند دروغ، غِیبت، ظلم، زنا و لواط، و گناه قلبِی (جوانحِی) همچون طمع و حرص تقسِیم مِیگردد. (٢)
به لحاظِی دِیگر، مشهور فقها گناه را به كبيره و صغِیره تقسِیم کرده اند. دِیدگاه مقابل مشهور، كبيره بودن همه گناهان است، از اِین جهت که تمامِی گناهان در مخالفت با امر و نهِی خدا برابراند. بنابر اِین دِیدگاه، اطلاق کبِیره و صغِیره بر گناه در مقاِیسه هر گناه با بالا دست و پاِیِین دست آن است. به عنوان نمونه، بوسِیدن نامحرم نسبت به زنا، صغِیره و نسبت به نگاه شهوت آلود، کبِیره است.(٣)
ملاک کبِیره بودن گناه: بنابر قول مشهور -که گناه را به کبِیره و صغِیره تقسِیم کرده اند- ملاک در صغِیره و کبِیره بودن گناه چِیست؟ دِیدگاهها مختلف است. مشهور گفته اند: هر گناهِی که خداِی تعالِی مرتکب آن را تهدِید به عذاب جهنم کرده، کبِیره و هر گناهِی که فاقد چنِین وِیژگِی اِی است، صغِیره خواهد بود. (٤)
برخِی گفته اند گناه کبِیره هر گناهِی است که به خودِی خود و صرف نظر از عصِیان شونده، بزرگ است که با ِیکِی از راههاِی زِیر مشخص مِیشود:
١. ورود رواِیات بر کبِیره بودن آن.
٢. تهدِید به آتش جهنم بر ارتکاب آن در کتاب ِیا سنت؛ با صراحت و ِیا به طور ضمنِی.
٣. تهدِید بر ارتکاب حرامِی ِیا ترک واجبِی، به چِیزِی فراتر از تهدِید به آتش، مانند برائت جستن از مرتکب آن و نِیز لعنت او.