فرهنگ فقه فارسي - موسسه دائرة المعارف الفقه الاسلامي - الصفحة ٢٧٧
(١) جامع المقاصد ٤/ ١٠٣.
(٢) جواهر الکلام ٢٢/ ٤١٨ – ٤١٩.
(٣) تذكرة الفقهاء ١٠/ ٩٥ ؛ جواهر الكلام ٢٢/ ٤٢٠.
(٤) تحرير الاحکام ٢/ ٣٤١.
(٥) كتاب المكاسب ٤/ ٢٤٥.
(٦) المهذب ٢/ ٥٣٣ ؛ کتاب السرائر ٣/ ٤٦٩ ؛ جواهر الکلام ٣٦/ ٢٨٩.
(٧) مختلف الشيعة ٥/ ١٢ ؛ مسالك الافهام ٣/ ١٣٥ ؛ جواهر الکلام ٢٢/ ١٣٧.
گمان ← ظن
گمراهِی
گمراهِی [ = ضلات]: مقابل هداِیت.
گمراهِی عبارت است از انحراف از صراط مستقِیم (دِین و شرع مقدس). در قرآن کرِیم، کفر پس از اِیمان؛(١) شرِیک قائل شدن براِی خدا؛(٢) کفر به خدا، فرشتگان، کتابهاِی آسمانِی، پِیامبران و آخرت(٣) و دوستِی با دشمنان خدا(٤) از مصادِیق گمراهِی بِیان شده است.
مقابل گمراهِی هداِیت قرار دارد که عبارت است از اِیمان به خدا و پِیامبران و جانشِینان اِیشان عليهم السلام. از احکام آن در بابهاِی اجتهاد و تقلِید، صلات، جهاد و تجارت سخن گفته اند.
حکم تکلِیفِی: گمراه کردن دِیگران از گناهان کبِیره اِی است که خداِی تعالِی در قرآن کرِیم از خوارِی در دنِیا و عذاب سوزنده آخرت براِی گمراه کننده خبر داده است.(٥)
گمراهِی و فراگِیرِی علم: فراگِیرِی اصول اعتقادِی دِین براِی رفع شبهات مخالفان و تقوِیت اِیمان مؤمنان ضعِیف و حفظ آنان از گمراهِی و افتادن در دام آنان، واجب کفاِیِی است (٦) (←آموزش).
گمراهِی و کتب ضلال: چاپ و نشر کتابها و مطالبِی که موجب گمراهِی و فساد عقِیده در جامعه مِیشود حرام است؛ چنان که خرِید و فروش و کمک به مطبوعات و نشرِیات گمراه کننده حرام مِی باشد (← کتب ضلال)(← رسانه).
وظاِیف در قبال گمراه کنندگان: جلوگِیرِی و طرد کردن کسانِی که مذاهب باطل را در مِیان مسلمانان تبلِیغ مِیکنند و موجب گمراهِی آنان مِی شوند، واجب است و اگر کفّار در کشورهاِی اسلامِی، به تبلِیغ آِیِین باطل خود بپردازند و کتابهاِی ضلالشان را در مِیان مسلمانان پخش کنند، از سوِی حاکم اسلامِی تعزِیر (مجازات) مِیشوند.