فرهنگ فقه فارسي - موسسه دائرة المعارف الفقه الاسلامي - الصفحة ٢١٤
کوچ و نماز: از کسانِی که نماز و روزه آنان در سفر نِیز تمام است و قصر نماز و افطار روزه براِی آنان جاِیز نِیست، خانه به دوشان اند؛ ِیعنِی کسانِی که در ِیک جا استقرار ندارند و همراه خانواده و وسائل زندگِی، پِیوسته از مکانِی به مکانِی دِیگر کوچ مِیکنند(١) (← سفر).
خواندن نماز در اول وقت، مستحب مؤكد است. مواردِی از اِین حکم استثنا شده است. ِیکِی از آنها استحباب تأخِیر نماز مغرب و عشا براِی کوچ کننده از عرفات به مشعر جهت وقوف در اِین سرزمِین و گزاردن نماز در آنجا است. (٢)
کوچ و حج: بر حاجِی واجب است پس از غروب آفتاب روز نهم ذِیحجه (روز عرفه) از عرفات به مشعر الحرام کوچ کند(٢) و در صورت کوچ کردن قبل از غروب از روِی عمد و علم، کفّاره -کــه بنابر قول مشهور ِیک شتر مِی باشد- واجب مِی شود. (٤)
کوچ کردن قبل از طلوع فجر از مشعر به منِی براِی غِیر صاحبان عذر جاِیز نِیست و در صورت کوچ عمدِی، کفاره واجب مِی شود که ِیک گوسفند است. برخِی اِین عمل را موجب بطلان حج دانسته اند.(٥) بنابر قول جمعِی، بر حاجِی واجب است پس از طلوع آفتاب روز دهم ذِیحجه از مشعر به منِی کوچ کند.(٦) برخِی، کوچ کردن قبل از طلوع آفتاب (کمِی مانده به طلوع) را براِی غِیر امِیر الحاج جاِیز دانسته اند؛ لِیکن براِی امِیر الحاج، کوچ کردن قبل از طلوع آفتاب جاِیز نِیست.(٧)
قرآن کرِیم از اِین دو کوچ، به «افاضه» تعبِیر کرده است (٨) (←افاضه)
سومِین کوچ حاجِی در حج، کوچ از منِی به مکّه است که در کلمات فقها از آن به «نفر» تعبِیر شده و در دو مرحله انجام مِیگِیرد: نفر اول، روز دوازدهم ذِیحجه و نفر دوم، روز سِیزدهم.
حج گزار مخِیّر است روز دوازدهم بعد از زوال تا غروب آفتاب از مـنـِی بــه مکه کوچ کند و ِیا روز سِیزدهم پس از طلوع خورشِید. اِین تخِیِیر بنابر قول مشهور در فرضِی است که از صِید و زنان -از محرمات احرام- اجتناب کرده باشد.