فرهنگ فقه فارسي - موسسه دائرة المعارف الفقه الاسلامي - الصفحة ١٥١
کفاف
کفاف داشتن به اندازه نِیاز
کفاف حد مِیانه فقر و غنا است. فقر آن است که انسان به قدر نِیازش نداشته باشد و براِی رفع نِیازش، نِیازمند دِیگران باشد، غنا آن است که انسان بِیش از اندازه نِیازش داشته باشد. کفاف آن است که انسان به اندازه نِیازش داشته باشد؛ نه کمتر و نه بِیشتر. علت نامِیدن آن به کفاف آن است که اِین مقدار داراِیِی انسان را کفاِیت مِیکند و از دست نِیاز بردن به طرف مردم بِی نِیاز مِی سازد.(١)
درخواست روزِی از خدا به مقدار کفاف در بعضِی دعاها وارد شده است. (٢) در بعضِی دِیگر، از دنِیا طلبِی بِیش از حد کفاف نکوهش شده است. (٣) امِیر مؤمنان علِیه السّلام مِی فرماِید: «افزون بر کفاف اسراف است.(٤) امام صادق عليه السلام نِیز مِیفرماِید: «هر بنا و ساختمانِی که بِیش از کفاف باشد ،سنگِینِی ناراحتِی و عذاب آن در قِیامت بر صاحبش است».(٥) از آن در بابهاِیِی نظِیر زکات حج و تجارت سخن گفته اند.
زکات: زکاتِی که به فقرا و مساکِین داده مِی شود، اگر به تدرِیج پرداخت گردد. تنها تا حد کفاف زندگِی ِیک ساله جاِیز است و افزون بر آن جاِیز نِیست؛ اما اگر پرداخت ِیکباره باشد آِیا دادن بِیش از کفاف زندگِی سالانه فقِیر جاِیز است ِیا نه؟ مسئله اختلافِی است.(٦) بر قول نخست ادعاِی اجماع شده است(٧) (-زکات). دادن زکات غِیر هاشمِی به هاشمِی (-بنِی هاشم) جاِیز نِیست، مگر آنکه ضرورت داشته باشد. در اِین صورت آِیا تنها در حد ضرورت (کفاف ِیک شبانه روز) مجاز به گرفتن زکات است ِیا به اندازه کفاف زندگِی ِیک سالش مِیتواند زکات بگِیرد؟ مسئله اختلافِی است.(٨)
حج: از شراِیط تحقق استطاعت(- استطاعت) رجوع به کفاِیت است؛ بدِین معنا که حج گزار پس از بازگشت از حج، به مقدار کفاف زندگِی خود داشته باشد(٩) (- رجوع به کفاِیت).
تجارت: تحصِیل روزِی به اندازه کفاف زندگِی خود و افرادِی که نفقه آنان بر عهده او است واجب مِیباشد (١٠) (-نفقه).