دِیگر احکام: در کفاره ،مرتبه ملاک در زمان ناتوانِی مکلف هنگام اداِی کفاره است نه زمان وجوب آن بنابر اِین چنانچه هنگام تعلّق کفّاره قادر بر آزاد کردن برده بوده و اکنون توان آن را ندارد، باِید خصلت بعدِی ِیعنِی روزه را جاِیگزِین کند. (١٢٩)

چنانچه مکلف مالِی داشته باشد که غالبا پس از مدتِی به دست او مِی رسد و مِی تواند با آن برده آزاد کند، انتقال به خصلت بعدِی جاِیز نِیست؛ بلکه باِید صبر کند. (١٣٠) همچنِین اگر توان مالِی داشته باشد، اما فعلا برده اِی ِیافت نشود و به طور غالب توقع ِیافت شدن آن برود. (١٣١) به قول مشهور، اگر در کفاره مرتبه به جهت ناتوانِی از خصلت نخست، همچون آزاد کردن برده، وارد خصلت بعدِی همچون روزه شود و در اثناِی آن، توان انجام دادن خصلت قبلِی را بِیابد، تدارک آن واجب نِیست؛ هر چند افضل است. (١٣٢)

کفاره به کودک و دِیوانه داده نمِی شود؛ بلکه به ولِی اِیشان داده مِی شود، مگر آنکه اطعام باشد. در اِین صورت، کفاره دهنده مِی تواند کودک و دِیوانه را اطعام کند. (١٣٣)

کسِی که باِید دو ماه پِی در پِی روزه بگِیرد، در صورت ناتوانِی از آن و نِیز از ساِیر خصال ،کفاره به قول مشهور هِیجده روز روزه مِیگِیرد و با ناتوانِی از آن براِی هر روز ِیک مُدّ غذا به فقِیر مِیدهد و با عجز از آن استغفار مِیکند. (١٣٤) برخِی در صورت ناتوانِی از خصال کفاره، شخص را مِیان صدقه دادن به مقدار ممکن و هِیجده روز روزه گرفتن، مخِیر دانسته اند. (١٣٥) آِیا هِیجده روز روزه باِید پِی درپِی گرفته شود ِیا به صورت متفرقه نِیز کفاِیت مِیکند؟ مسئله محل اختلاف است. (١٣٦)

(١) مجمع البحرين، واژۀ «كفر

(٢) مائده/ ٤٥، ٨٩ و ٩٥

(٣) جواهر الکلام ٣٣/ ١٦٧

(٤) التنقيح الرائع ٣٩١/٣

(٥) مهذب الاحکام ٣٢٦/٢٢

(٦) جواهر الكلام ٣٣ / ١٦٩ - ١٧١

(٧) المقنعة / ٥٧٠ - ٥٧١ ؛ المراسم العلوية / ١٩٠

(٨) جواهر الكلام ٣٣/ ١٧٢- ١٧٣

(٩) مسالك الافهام ١٠/ ١٣ ـ ١٦ ؛ جواهر الكلام ٣٣ / ١٧٤

(١٠) جواهر الکلام ٣٣/ ١٧٤ - ١٧٥

(١١) مسالك الافهام ١٠/ ١٧-٢٢

(١٢) غاية المرام ٣/ ٢٩٠ ؛ جواهر الكلام ١٧٤/٣٣

(١٣) ارشاد الاذهان ٩٧/٢

(١٤) جواهر الكلام ٣٣/ ١٧١ – ١٧٢.

(١٥) ١٧/ ٢٠٩-٢١٠.

(١٦) ٣٣/١٧٨.

(١٧) ٢٧٧.

(١٨) ١٨٦.

(١٩) ١٧٨؛ ٤٣/ ٤٠٧-٤٠٨.

(٢٠) الروضة البهية ٢/ ١٢٠ ؛ جواهر الكلام ١٦ / ٢٦٩؛ العروة الوثقِی ٣/ ٥٩٢ ؛ مستمسک العروة ٨/ ٣٤٤

(٢١) التنقيح الرائع ٣/ ٣٩٥- ٣٩٦ .