دوّم:از امورى كه باعث آسانى صبر مى‌شود آن است كه:ملاحظه كند احاديثى را كه در فضيلت صبر و حسن عاقبت آن در دنيا و آخرت وارد شده،چنانكه شمّه‌اى از آن گذشت.

و بداند كه:آنچه به واسطۀ صبر به او مى‌رسد بسيار بيشتر است از آنچه به سبب بلا از او فوت شده.و چيزى كه:زياده از چند روزى با او نمى‌بود از دست او رفته و عوض آن چيزى به او داده شده كه أبد الآباد باقى خواهد بود.

سوّم آنكه:متذكّر شود كه:زمان مصيبت و بلا اندك،و وقت آن كوتاه است.و عن قريب از آن مستخلص شده به خانه راحت و استراحت مى‌رود.و حالى از حالات دنيا را بقايى نه.و آدمى را حياتى معلوم نيست.و تا چشم برهم زده زمان محنت سر آمده و وقت رحلت رسيده و مصائب فراموش گشته است.

غم و شادمانى به سر مى‌رود به مرگ اين دو از سر به در مى‌رود
غم از گردش روزگاران مدار كه بى ما بسى بگذرد روزگار
چهارم آنكه:تأمّل كند كه بى‌صبرى و جزع چه فايده مى‌بخشد،زيرا هر چه كه مقدّر است مى‌شود و جزع و فزع و داد و فرياد سودى نمى‌دهد.بلكه جزع،ثواب آدمى را ضايع،و وقار او را ساقط مى‌گرداند.و شكّ نيست كه:هر كه در مصيبتى جزع كند و بعد از چندى جزع و بى‌تابى را ترك نمايد اجر او ضايع نگردد.

منقول است كه:«پسر يكى از اعاظم،وفات كرد،شخصى به تعزيه دارى وى آمد و گفت:سزاوار عاقل آن است كه امروز چنان كند كه جاهل بعد از پنج روز ديگر خواهد كرد.يعنى:امروز ترك بى‌تابى را كند». [١]

حضرت امير المؤمنين-عليه السّلام-فرمود كه:«اگر صبر كنى،آنچه مقدّر الهى است خواهد شد و تو ثواب خواهى داشت.و اگر جزع نمايى مقدّر الهى باز خواهد شد و از براى تو و زر و وبال خواهد بود». [٢]

پنجم آنكه:هر مصيبتى كه به او رسيد بداند هر روزى كه مى‌گذرد اندكى از آن گذشته است.و تا نگاه مى‌كند همۀ آن رفته است و او غافل است.

ششم آنكه:ملاحظه احوال كسانى را كند كه به بلاى عظيم‌تر از بلاى او گرفتار شدند.و مصيبت شديدتر به ايشان روى داد.پس شكر الهى را به جاى آورد.

هفتم آنكه:بداند مصيبت و ابتلاى او دليل فضل و سعادت اوست.و رنج و محنت او علامت قرب و عزّت او.

[١] رك:احياء العلوم،ج ٤،ص ١١٦.و محجة البيضاء،ج ٧،ص ٢٣٤.

[٢] نهج البلاغه فيض الاسلام،حكمت ٢٨٣.