دوم آنكه:بر پيغمبران خدا تكبر كند و خود را از آن بالاتر داند كه انقياد و اطاعت ايشان را كند،مانند:ابو جهل و امثال اين‌ها.و ايشان كسانى بودند كه مى‌گفتند:

«أَ هٰؤُلاٰءِ مَنَّ اللّٰهُ عَلَيْهِمْ مِنْ بَيْنِنٰا» ^٢ يعنى:«آيا اين‌ها را خدا منّت گذارد و پيغمبر كرد در ميان ما؟».

و مى‌گفتند: «أَ نُؤْمِنُ لِبَشَرَيْنِ مِثْلِنٰا» [٣]يعنى:«آيا ما ايمان بياوريم از براى دو آدمى مانند ما؟».

و مى‌گفتند: «إِنْ أَنْتُمْ إِلاّٰ بَشَرٌ مِثْلُنٰا» [٤]يعنى:«نيستيد شما مگر بشرى مانند ما».

و اين قسم نيز نزديك تكبر به خدا است.

سوم آنكه:اينكه تكبر بر بندگان خدا نمايد،كه خود را از ايشان برتر بيند و ايشان را در جنب خود پست و حقير شمارد.و اين قسم اگر چه در شناعت،از قسم اول كمتر باشد،اما اين نيز از مهلكات عظيمه است.بلكه بسا باشد كه منجر به مخالفت خدا شود، زيرا كه صاحب آن،گاه است حق را از كسى مى‌شنود كه خود را از او بالاتر مى‌داند و به اين جهت«استنكاف» [٥]از قبول و پيروى آن مى‌كند.بلكه چون عظمت و تكبر و برترى و«تجبّر» [٦]مختص ذات پاك خداوند-علىّ اعلى-است پس هر بنده‌اى كه تكبر نمايد در صفتى از صفات خدا،با او منازعه نموده است.

همچنان كه از براى تكبر،سه قسم است،همچنين از براى آن،سه درجه است.

درجه اول اينكه:اين صفت خبيثه در دل آدمى مستقر باشد و خود را بهتر و برتر از ديگران بيند،و آن را در كردار و گفتار خود ظاهر كند.مثل اينكه:در مجالس،بالاتر نشيند.و خود را بر امثال و اقران خود مقدم دارد.و روى خود را از ايشان بگرداند و عبوس كند.و چين بر جبهه افكند.و كسى كه كوتاهى در تعظيم او كند بر او انكار نمايد و اظهار مفاخرت و مباهات كند.و در صدد غلبه بر ايشان در مسائل علميه و افعال عمليه باشد.

و اين درجه،بدترين درجات است،زيرا كه:درخت كبر،در دل صاحبش ريشه دوانيده و شاخ و برگ آن بلند شده و جميع اعضا و جوارح او را فرو گرفته.

[١] مؤمن،(سورۀ ٤٠)،آيه ٦٠.

[٢] انعام،(سورۀ ٦)،آيه ٥٣.

[٣] مؤمنون،(سورۀ ٢٣)،آيه ٤٧.

[٤] إبراهيم،(سورۀ ١٤)،آيه ١٠.

[٥] خوددارى.

[٦] بزرگى ورزيدن.