يكديگر دشمن‌اند،آمد و شد نمايى و با هر يك در دشمنى ديگرى موافقت كنى.و خود را دشمن او وانمايى.و او را بر عداوت آن ديگرى تحسين كنى.و دشمنى او را در نظرش جلوه دهى.و چنان نمايى كه تو هم يارى او مى‌كنى.و اين صفت از جمله مهلكات عظيمه است.

حضرت پيغمبر-صلّى اللّه عليه و آله-فرمود كه:هر كه دو رو باشد در دنيا،فرداى قيامت او را دو زبان از آتش خواهد بود». [١]

و فرمود:«بدترين بندگان خدا در روز قيامت،كسى خواهد بود كه در دنيا دورو باشد.-يعنى:شخصى را به رويى ملاقات كند و ديگرى را به رويى-». [٢]

و نيز فرمود كه:«در روز قيامت هر كه دو رو باشد خواهد آمد يك زبان از قفاى او آويخته،و يك زبان ديگر از پيش روى او،و شعله خواهند كشيد تا رخسار او را بسوزانند.و ندا خواهد رسيد كه:اين است كه در دنيا دورو و دو زبان بود». [٣]

موارد استثنا شده از نفاق

و مخفى نماند كه:اين در صورتى است كه غرض از تردّد ميان دو دشمن و موافقت با آنها،محكم كردن دشمنى ايشان و امثال آن باشد.اما هرگاه كسى آمد و شد با دو نفر،كه با هم دشمن‌اند نمايد،و اظهار دوستى خود با هر يك نمايد،و في الواقع هم با هر دو،دوست باشد،اين نفاق نيست.گو دوستى او با هر يك،دوستى صداقت و حقيقى نيست،چون دوستى حقيقى با كسى،با دوستى دشمن او جمع نمى‌شود.و همچنين،اگر كسى از شرّ كسى ديگر ترسد،و به جهت دفع شرّ او با او اظهار دوستى كند،و مدح او نمايد به چيزى كه اعتقاد به او نداشته باشد،و با او مدارا و او سلوك كند،اين نيز اگر چه نفاق است،و ليكن تا ضرورت،دالّ به آن است،مذموم نيست،و جايز است شرعا.

همچنان كه مروى است:«مردى در در خانه حضرت رسول-صلّى اللّه عليه و آله- اذن دخول طلبيد حضرت فرمود:اذن دهيد او را كه بد مردى است از قبيله‌اى.چون آن شخص داخل شد،حضرت با او نيز به تكلّم آمد،به نحوى كه حاضران گمان كردند كه آن شخص را در خدمت آن سرور قدر و منزلتى است.چون بيرون رفت،عرض كردند كه:در اوّل چنين فرمودى و چون داخل شد،با او حسن سلوك به جا آوردى؟ آن جناب فرمود كه:بدترين خلق خدا در روز قيامت،كسى است كه احترام و اكرام او

[١] بحار الأنوار،ج ٧٥،ص ٢٠٤.

[٢] بحار الأنوار،ج ٧٥،ص ٢٠٣،ح ٦.

[٣] بحار الأنوار،ج ٧٥،ص ٢٠٣،ح ٥.