و مى‌فرمايد:« وَ إِنْ كٰانَ مِثْقٰالَ حَبَّةٍ مِنْ خَرْدَلٍ أَتَيْنٰا بِهٰا وَ كَفىٰ بِنٰا حٰاسِبِينَ ».يعنى:«و اگر به قدر خردلى از اعمال ايشان بوده باشد آن را به حساب خواهيم آورد». [١]

و ديگر فرموده است:« فَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقٰالَ ذَرَّةٍ خَيْراً يَرَهُ وَ مَنْ يَعْمَلْ مِثْقٰالَ ذَرَّةٍ شَرًّا يَرَهُ ».يعنى:«هر كه به قدر ذرّه‌اى عمل خير كند آن را خواهد ديد و به قدر ذرّه‌اى از هر كه عمل شرّ سرزند به آن خواهد رسيد». [٢]

و ديگر مى‌فرمايد:« فَوَ رَبِّكَ لَنَسْئَلَنَّهُمْ أَجْمَعِينَ عَمّٰا كٰانُوا يَعْمَلُونَ ».يعنى:«قسم به پروردگار تو از همه ايشان سؤال خواهيم كرد از آنچه مى‌كنند». [٣]

و در احاديث بسيار وارد شده است كه:«در روز قيامت از هر كسى سؤال مى‌كنند:

عمرى كه به تو داده شد در چه آن را صرف نموده؟و ديگر از بدنى كه به او عطا شده است كه آن را در چه كار كهنه كرده؟و از مالى كه داشته است از كجا تحصيل كرده؟و به چه مصرف رسانيده؟». [٤]

و بالجمله آيات و اخبار در محاسبه اعمال از قليل و كثير و«نقير» [٥] و«قطمير» [٦] در روز شمار بى‌شمار است.و حساب در آن روز،با مستوفيان عرصه قيامت و محاسبان آن وادى پر هول و وحشت است.و محاسبه ديگر نيز هست كه در اين دنيا امر به آن شده و آن را سبب نجات از وقت حساب در آخرت قرار داده‌اند و آن محاسبه هر كس است با خود،كه آدمى پيش از حضور در دفتر خانه محشر به حساب خود برسد،و نفس خود را محاسبه نمايد.و از آن هر نفسى را مطالبه كند.و اعمال و افعال و حركات و سكنات خود را به ميزان شرع بسنجد تا در روز قيامت،حساب او آسان،و جواب او حاضر باشد.

و اشاره به اين محاسبه است آنچه خداى-تعالى-مى‌فرمايد:« وَ لْتَنْظُرْ نَفْسٌ مٰا قَدَّمَتْ لِغَدٍ ».يعنى:«بايد ببيند هر كسى آنچه را كه پيش فرستاده است از براى فرداى خود». [٧]

و حضرت پيغمبر-صلّى اللّه عليه و آله-فرمود كه:«محاسبه خود را برسيد پيش از آنكه حساب شما را بكنند.و اعمال خود را بسنجيد پيش از آنكه به ترازوى عرصه محشر آنها را بسنجند». [٨]

[١] انبياء،(سورۀ ٢١)آيۀ ٤٧.

[٢] زلزال،(سورۀ ٩٩)آيۀ ٨-٧.

[٣] حجر،(سورۀ ١٥)آيۀ ٩٣-٩٢.

[٤] بحار الأنوار،ج ٧،ص ٢٦١،ح ١١.

[٥] فرورفتگى يا شكاف روى هستۀ خرما.

[٦] پوست نازكى كه بين خرما و هسته آن است.

[٧] حشر،(سورۀ ٥٩)،آيۀ ١٨.

[٨] بحار الأنوار،ج ٧٠،ص ٧٣،ح ٢٦.