پس ملاحظه كن هر يك از اين كلمات اذان را و ببين كه:ابتدا و انتهاى آن«اللّه اكبر» يعنى:نام بزرگ خداست.و اين اشاره به آن است كه:او اوّل است و آخر است و ظاهر است و باطن.و دل خود را مستعدّ ساز كه چون تكبير را بشنوى تعظيم خداى را به جا آورى،و دنيا و ما فيها را پست و حقير شمارى.

و چون«أشهد أن لا اله الاّ اللّه»را استماع كنى هر معبودى غير از خدا را نابود و باطل انگارى.

و چون«أشهد انّ محمّدا رسول اللّه»را بشنوى پيغمبر-صلّى اللّه عليه و آله-را حاضر دانى.و به ادب تمام،نام او را بر زبان آرى.و شهادت به رسالت او دهى.و صلوات بر او و آل او بفرستى.

و به گفتن:«حىّ على الصّلوة و حىّ على الفلاح و حىّ على خير العمل»متذكّر آن شوى كه:نماز باعث رستگارى و بهترين اعمال است.پس با شوق و رغبت متوجّه آن گردى.

بعد از آن،عود به تكبير«اللّه كبر»و تهليل«لا اله الاّ اللّه»پروردگار كنى همچنان كه ابتدا به آن كردى.و مبدأ و معاد خود را خدا دانى و بس.و اعتماد و قوام خود را به حول و قوّۀ او دانى.و بدانى كه:هيچ حول و قوّه‌اى نيست مگر به واسطۀ خداوند علىّ عظيم.

و چون وقت نماز داخل شود متذكّر شو كه:اين وقتى است كه خداوند عالم آن را قرار داده است از براى تو كه در آن وقت به خدمت او بايستى و به طاعت او فايز گردى.

و بايد در اين وقت سرور و خرّمى در دل تو و بشاشت و شكفتگى در رخسار تو ظاهر گردد.نه مانند اكثر اهل اين روزگار،كه چون وقت نماز رسد گويا زحمتى بر ايشان وارد شده.

پس بايد مستعدّ پاكيزگى و نظافت گردى،و لباسى كه لايق مناجات پروردگار باشد بپوشى.همچنان كه هر وقت به حضور يكى از سلاطين دنيا مى‌روى تغيير لباس خود مى‌كنى.و به سكينه و وقار و ميان خوف و رجاء به مصلاّى خود روى و عظمت و جلال الهى و قدرت غير متناهى او را ياد آورى.و عدم قابليّت و پستى ذات خود را در نظر گيرى.و مكان پاكيزه به جهت نماز اختيار كنى.و چون مكان و لباس و بدن خود را طاهر ساختى از دل خود كه اصل و حقيقت است غافل نگردى و آن را به آب توبه و پشيمانى از گذشته،و عزم بر ترك معاصى در آينده پاك سازى.

[١] احياء العلوم،ج ١،ص ١٤٨.و محجة البيضاء،ج ١،ص ٣٧٧.