معراج السعادة - النراقي، المولى احمد - الصفحة ١٢٥ - خواطر نفسانى و وساوس شيطانى

با زبان ملكوتى آشنا باشد.و«ابو حامد غزالى»[١]در اين مقام،كلامى ذكر كرده [١]و نسبت به بعضى از عرفا داده و خلاصه آن تقويت طريقۀ«اشاعره»،[٢]و استناد جميع اشياء و افعال و احوال به مبادى عاليه و اثبات مذهب«مجبّره»[٣]است.و والد ماجد حقير-قدس سره- در«جامع السعادات» [٢]آن را نقل كرده‌اند و در آخر آن اشاره فرموده‌اند كه اين كلام و امثال آن ناقص و قاصر،و ثبوت نوع اختيارى از براى انسان در افعال و حركات خود بديهى و ظاهر است.همچنان كه ضرورى شريعت مقدسه و نص آيات و اخبار كثيره است.و اولى،اعراض و سكوت از امثال اين كلمات و متابعت طريقۀ شرع مستطاب است. [٣]و چون چندان فايده‌اى بر نقل آن مترتب نبود بلكه ذكر آن موجب شبهات فاسده از براى كسانى كه در فهم رد آن قاصرند مى‌شد در اين كتاب متعرض آن نشديم.

صفت چهارم:خواطر نفسانى و وساوس شيطانى

و تفصيل كلام در اين صفت و علاج آن و ضد آن و آنچه متعلق به اين‌ها است در چند فصل بيان مى‌شود:

فصل:بدان كه دل آدمى هرگز خالى از فكر و خيالى نمى‌باشد بلكه پيوسته محل خطور خواطر و ورود خيالات و افكار است،اگر چه گاه است كه آن كس ملتفت نيست به آنچه در خواطر او مى‌گذرد.و در اين خصوص دل مانند نشانه‌اى است كه از اطراف و جوانب،تيرها به آن افكنند.يا حوضى كه آب از نهرهاى بسيار بر آن جارى باشد.يا خانه‌اى است كه درهاى بى‌شمار داشته باشد و از آنها اشخاص مختلفه داخل آنجا شوند يا آيينه‌اى كه در مكانى منصوب باشد و صورتهاى بى حد از«محاذى» [٤]آن بگذرد.