كند،زيرا محافظت زبان در وقت مخاصمه مشكل است.و گاه هست امر منجر مى‌شود به منازعه،و كينه ميان ايشان مستحكم گردد.تا به جائى مى‌رسد كه هر يك به ضرر و ابتلاى ديگرى مسرور مى‌گردند.

پس عاقل را سزاوار آن است كه:تا ممكن باشد در خصومت را نگشايد.و چنانچه بسيار ضرورى شد از حد ضرورت تجاوز نكند،اگر چه هيچ در خصومت نباشد از پريشانى خاطر و مشغولى دل خالى نيست.تا مى‌رسد به اينكه:در حين نماز،مشغول مخاصمه خصم و جواب او و تكذيب او و طعن به او مى‌گردد.

پس هر كسى بايد در عاقبت اين صفت خبيثه تأمّل كند و مذمّت آنها را شرعا و عقلا به نظر در آورد و بداند كه اين‌ها باعث دشمنى و عداوت،و زوال الفت و محبت مى‌گردد.و قطع يگانگى و دوستى مى‌كند.و اين خلاف مطلوب پروردگار،و باعث اغتشاش كار و گرفتارى خود و پريشانى دل است.و آئينه دل بعد از جدال يا خصومت، تيره و تار مى‌گردد.و عزّت و وقار آدمى برطرف مى‌شود.و علاوه بر اين،چون از حدّ ضرورت تجاوز كند اغلب آن است كه باعث تضييع حق آدمى مى‌گردد.

و چون تأمّل در اين‌ها نمود،خود را خواهى نخواهى از آنها نگاهدارد.بلكه فوايد ضدّ اين‌ها را كه خوش كلامى و دلجوئى است به نظر در آورد و بر آن مواظبت نمايد،تا ملكۀ او گردد.و هر كه لذّت خوش كلامى با مردم را دانست و فوايد آن را فهميد ظاهر آن است كه مهما امكن از آن تعدّى نكند.

حضرت پيغمبر-صلّى اللّه عليه و آله-فرمود كه:«سه چيز است هر كه خدا را با آنها ملاقات كند داخل بهشت مى‌گردد از هر درى كه مى‌خواهد:حسن خلق،و خوف خدا، و ترك جدال،اگر چه حق با او باشد». [١]

و نيز از آن سرور مروى است:«در بهشت،غرفه‌هايى هست كه از كثرت درخشندگى آنها بيرون آنها از اندرون ديده مى‌شود،و اندرون،از بيرون.خدا آنها را آماده كرده است از براى كسانى كه اطعام مردم كنند و با مردم خوش كلامى نمايند». [٢]

مروى است كه:«خوكى از نزد عيسى بن مريم-عليه السّلام-گذشت،عيسى -عليه السّلام-به او گفت:به سلامت بگذر.شخصى عرض كرد:يا روح اللّه!به خوكى چنين مى‌گويى؟فرمود:نمى‌خواهم زبانم به شرّ عادت كند». [٣]

[١] كافى،ج ٢،ص ٣٠٠،ح ٢.

[٢] صحيح ترمذى،ج ١٠،ص ٥.و محجة البيضاء،ج ٥،ص ٢١٣.

[٣] احياء العلوم،ج ٣،ص ١٠٣.و محجة البيضاء،ج ٥،ص ٢١٣.