شبهه‌اى نيست در اينكه:فقر،با صبر و رضا و قناعت،افضل و بهتر است از غناى با حرص و امساك و بخل.و همچنين شك نيست كه غناى با سخاوت و بذل مال در راه خدا و تعمير طريق آخرت،بهتر است از فقر با حرص و شكايت.و ليكن در دو موضع خلاف است.

اول در اين كه:آيا فقير صابر راضى،كه به اندك چيزى قانع باشد و نارضائى از فقر خود نداشته باشد بهتر است،يا غنى سخى،كه مال خود را در راه خدا بذل نمايد؟بعضى اول را ترجيح داده‌اند.و بعضى ثانى را.و اين سخن در صورتى است كه:آن غنى هم دل بستگى به مال نداشته باشد و وجود و عدم مال در نزد او مساوى باشد.و علامت آن،اين است كه:اگر آنچه دارد از دست او در رود مطلقا در دل او تفاوتى به هم نرسد و اصلا حزن بر او دست ندهد.و آن فقير هم به اين نحو باشد كه:اگر ثروتى به او عايد شود با بى‌چيزى نزد او تفاوتى نكند.اما با وجود علاقه و محبت غنى به مال،سخنى نيست كه هر چه عطا و بذل در راه خدا كند،فقير راضى افضل است.و اگر فقير هم علاقه به دنيا داشته باشد هر كدام علاقه و محبت او كمتر او افضل و بالاتر است.سخن در غنى سخى و فقير راضى است،كه هيچ يك را دلبستگى نباشد.و حق آن است كه:

فقير،به مراتب افضل و بالاتر است.و هر قدر كه غنى عطا و بذل كند مرتبه آن فقير از براى او نيست.

همچنان كه مروى است كه:«روزى پيغمبر-صلّى اللّه عليه و آله-به اصحاب خود فرمود كه:بهترين مردم كيست؟عرض كردند كه:مالدارى كه حق خدا را به جا آورد.

حضرت فرمود:اين خوب مردى است و ليكن او مراد من نيست.عرض كردند:پس بهترين مردم كيست؟فرمود:فقيرى است كه:به قدر قوه خود عطا كند». [١]

مروى است كه:«روزى فقراى اصحاب شخصى را به خدمت حضرت رسول -صلّى اللّه عليه و آله-فرستادند،آمد و عرض كرد كه:من رسول فقرايم به نزد تو.

حضرت رسول فرمودند:مرحبا به تو و به كسانى كه از نزد ايشان آمده‌اى از نزد كسانى آمده‌اى كه من آنها را دوست مى‌دارم.پس آن شخص عرض كرد كه:فقرا مى‌گويند:

اغنيا بهشت را از ما گرفتند حج مى‌كنند و ما قدرت نداريم.و عمره بجا مى‌آورند و ما

[١] احياء العلوم،ج ٤،ص ١٦٧.