معراج السعادة - النراقي، المولى احمد - الصفحة ١٤٤ - حكمت الهى در خلقت پشه و زنبور

و هر يك از اين طبقات را انواع متكثره و هر نوعى را اقسام و اصناف غير متناهيه است كه هر يكى را صنعتى و هيئتى و اثر و خاصيتى و ظاهرى و باطنى و حركت و سكونى و حكمت و مصلحتى است كه بجز خداوند دانا نتواند ادراك نمود.

و هر يك از اين‌ها را كه دست زنى محل تفكر و عبرت،و باعث بصيرت و معرفت مى‌گردد،زيرا كه همگى آنها گواهان عدل و شهود صدق‌اند بر وحدانيت خالق آنها و حكمت او و كمال او و قدرت و عظمت او.

برگ درختان سبز در نظر هوشيار
هر ورقش دفترى‌ست معرفت كردگار
پس هر كه ديده بصيرت بگشايد و به قدم حقيقت گرد سراپاى عالم وجود بر آيد و مملكت خداوند ودود را سير كند در هر ذره از ذرّات مخلوقات،عجايب حكمت و آثار قدرت،اين قدر مشاهده مى‌كند كه فهم او حيران و عقل او واله و سرگردان مى‌گردد.

و شبهه‌اى نيست در اينكه طبقات عوالم پروردگار در شرافت و وسعت متفاوت‌اند و هر عالم پستى را نسبت به ما فوق آن قدر محسوسى نيست پس عالم خاك را كه پست‌ترين عالم خداوند پاك است قدرى نيست در نزد عالم هوا،همچنان كه عالم هوا را مقدارى نيست به قياس عالم سموات،و عالم سموات را نسبت به عالم مثال،و عالم مثال را نظر به عالم ملكوت،و عالم ملكوت را نظر به عالم جبروت،و تمام اين‌ها را نسبت به آنچه ما را راهى به ادراك آن نيست از عوالم الهيه.و آنچه از مخلوقات را كه بر روى پست‌ترين همه اين عوالم است كه زمين باشد از حيوانات و نباتات و جمادات قدر محسوسى نسبت به اهل زمين نيست.و از براى هر يكى از اين اجناس ثلاثه انواع و اقسام و اصناف و افراد بى‌نهايت است.و هر يك از اين عوالم مشتمل است بر عجايب بسيار و غرايب بى‌شمار كه تعداد آنها از حد و حصر متجاوز و بنان [١]و بيان از ترقيم [٢]آن ابكم [٣]و عاجز است.

حكمت الهى در خلقت پشه و زنبور

و اساطين علماء و اعاظم حكما در بيان عجايب صنايع،و غرايب بدايع،بذل جهد خود را كرده و در درياى حكمت فكرت غواصى نموده و كتب و دفاترى ساخته و