معراج السعادة - النراقي، المولى احمد - الصفحة ٥٧٦ - مواضعى كه غيبت در آنها جايز است

نكرد.و دروغ گفتن در تحصيل زيادتى مال و منصب و امثال اين‌ها از چيزهائى كه آدمى مضطر به آنها نيست حرام،و مرتكب آن آثم و گناهكار است.

توريه كردن

و بدان كه:در هر مقامى كه دروغ گفتن حسب شرع رواست،تا توانى در آن،دروغ صريح مگوى،بلكه توريه كن.يعنى:سخنى بگوى كه ظاهر معنى آن راست باشد -اگر چه آنچه را شنونده از آن مى‌فهمد دروغ بوده باشد-تا نفس عادت به دروغ نكند.

مثل اينكه:بعد از آنكه ظالمى از مكان كسى سؤال كند،بگو:خدا بهتر مى‌داند كه كجاست.يا عالم الغيب خداست.يا بگو:سراغ او را در مسجد بكن،اگر دانى كه در مسجد نيست.

و اگر از گناهى كه از تو صادر شده استفسار كنند،بگو:خدا نخواسته باشد يا نخواسته است كه من چنين عملى كنم.يا بگو:استغفر اللّه.يا پناه به خدا اگر چنين كارى كرده باشم.

يا اگر سخنى در حق كسى گفته باشى و خواهى به انكار،رفع ملال او را كنى،بگو:

احترام تو از آن بيشتر است كه چنين شخصى سخنى در حق تو توان گفت.و امثال اين‌ها.

و آنچه متعارف است كه مى‌گويند:صد مرتبه فلان سخن را به تو گفتم،يا هزار مرتبه فلان عمل را از تو ديدم،يا پنجاه مرتبه به خانه تو آمدم و حال اينكه اين عدد متحقق نشده اين دروغ نيست و گناهى بر آن نيست،زيرا:اين از بابت مبالغه و تأكيد است،نه قصد اين عدد به خصوص،به شرط آنكه امر مكرّر واقع شده باشد.

و همچنين جايز است انواع«مجازات»[١] و«استعارات»[٢] و تشبيهات،كه مراد از آنها حقيقت آنها نيست.

دروغهاى حرامى كه مردم در آنها سهل انگارند

و از جمله دروغهايى كه مردم آن را سهل مى‌دانند و در واقع حرام است،آن است كه:كسى وارد شود بر ديگرى كه مشغول اكل باشد و او را تكليف كند به خوردن طعام و او گرسنه باشد و بگويد:اشتها ندارم-بدون غرض صحيح شرعى-.مثل آنكه:آن طعام را حرام داند.