ضد صفت حرص،ملكه قناعت است.و آن حالتى است از براى نفس،كه باعث اكتفا كردن آدمى است به قدر حاجت و ضرورت.و زحمت نكشيدن در تحصيل فضول از مال.و اين از جمله صفات فاضله و اخلاق حسنه است.و همه فضائل به آن منوط، بلكه راحت در دنيا و آخرت به آن مربوط است.و صفت قناعت،مركبى است كه:

آدمى را به مقصد مى‌رساند.و وسيله‌اى است كه:سعادت ابدى را به جانب آدمى مى‌كشاند،زيرا كه:هر كه به قدر ضرورت قناعت نمود و دل را مشغول قدر زايد نكرد هميشه فارغ البال و مطمئن خاطر است.و حواس او جمع و تحصيل آخرت بر او سهل و آسان مى‌گردد.و هر كه از اين صفت محروم،و آلودۀ حرص و طمع و طول امل گشت به دنيا فرو مى‌رود،و خاطر او پريشان،و كار او متفرق مى‌گردد.و با وجود اين،چگونه مى‌تواند تحصيل آخرت نمايد و به درجات اخيار و ابرار رسد؟! قناعت سر افرازد اى مرد هوش سرير طمع برنيايد ز دوش
و از اين جهت است كه اخبار در مدح قناعت بى‌شمار است.

از حضرت رسول-صلّى اللّه عليه و آله-مروى است كه فرمود:«خوشا به حال كسى كه هدايت به دين اسلام يابد،و به قدر كفاف به او برسد و قناعت كند». [١]

و فرمود كه:«اى مردمان!چندان سعى در طلب دنيا نكنيد،كه به هيچ كس نمى‌رسد مگر آنچه از براى او مقدّر شده است.و هيچ بنده‌اى از دنيا نمى‌رود مگر اينكه روزى‌اى كه از براى او مقدّر است به وى برسد». [٢]

و در حديث قدسى وارد است كه:«اى فرزند آدم!اگر همه دنيا از تو باشد زياده از قوت تو عايد تو نخواهد شد.پس هرگاه من به قدر قوت تو به تو برسانم و حساب او را از ديگرى جويم به تو احسان كرده خواهم بود». [٣]

مروى است كه:«موسى از حق-تعالى-سؤال كرد كه كدام يك از بندگان غنى‌ترند؟ فرمود:هر كدام قانع‌ترند». [٤]

حضرت امير المؤمنين-عليه السّلام-فرمود كه:اى فرزند آدم!اگر از دنيا آن قدر مى‌خواهى كه كفايت تورا كند،اندك چيزى از آن تورا سير مى‌كند.و اگر زيادتر از كفايت

[١] الترغيب و الترهيب،ج ١،ص ٥٨٩،ح ٤٥.و محجة البيضاء،ج ٦،ص ٥١.

[٢] محجة البيضاء،ج ٦،ص ٥١.و احياء العلوم،ج ٣،ص ٢٠٦.

[٣] محجة البيضاء،ج ٦،ص ٥٢.و احياء العلوم،ج ٣،ص ٢٠٧.

[٤] محجة البيضاء،ج ٦،ص ٥١.و احياء العلوم،ج ٣،ص ٢٠٦.