از مجاهده بر ندارد و به قدر امكان دل خود را در نماز به ياد خدا برگرداند.و تا بتواند موانع و علايق را دور افكند.و اين«دواى حضور قلب»است.و چون بر طبع اكثر اهل روزگار ناگوار است،از آن نفرت مى‌كنند تا مرض ايشان مزمن مى‌گردد.و از اين روست كه:اكابر دين،سعيها كردند كه دو ركعت نماز كنند كه از آن در دل ايشان هيچ از امور دنيا نگذرد،نتوانستند.با وجود اين،ديگر ما را چه طمع در اين باقى مى‌ماند،اى كاش ثلث نماز يا ربع آن از وساوس و افكار باطله سالم بماندى.

و مخفى نماند كه:جميع آنچه مذكور شد در افكارى است كه متعلّق به امور مهمّۀ دنياست كه هرگاه دست از امور دنيويّه برداشته شود آن افكار نيز تمام شود.و بسا باشد كه:افكار آدمى و وساوس باطله و افكار فاسده چند است كه اصلا تعلّق به شغل و عمل دنيايى كه از براى او باشد ندارد بلكه به محض توهّمات باطل و تصوّرات لا طائل است.

و امر آنها مشكل‌تر است،اگر چه رفع محبّت دنيا از دل مدخليّتى بسيار در زوال آنها دارد.

فصل چهارم:أسرار و اشارات متعلّقۀ به شروط و افعال و اركان نماز

بدان كه:از براى هر يكى از شروط نماز و افعال و اركان آن،اسرار و اشاراتى است كه:هر كه طالب آخرت و شايق رتبۀ سعادت باشد بايد از آنها غافل نگردد.و ما در اين كتاب شمّه‌اى از آنها را ذكر مى‌كنيم.

پس مى‌گوييم كه:امّا از آن اسرار آن است كه:چون بانگ مؤذّن را بشنوى به ياد هول نداى منادى روز محشر افتى كه به آواز مهيب،خلايق را به عرصۀ عرصات خواند.پس بشتاب به سوى آوردن آنچه اذان به جهت آن است،كه نماز باشد.و در ظاهر و باطن،تعجيل به آن كن،زيرا رسيده است كه:

«شتاب كنندگان در دنيا به سوى اين ندا،كسانى خواهند بود كه:در روز قيامت به لطف و مدارا ايشان را خواهند خواند». [١]

و اين ندا را بر دل خود عرضه كن،پس اگر از شنيدن اين ندا شاد و فرحناك گردى و رغبت شتاب به سوى آن دارى بدان كه:فرداى قيامت نداى بشارت و رستگارى به تو خواهد رسيد.و از اين جهت بود كه سيّد انبيا-صلّى اللّه عليه و آله-در وقت صلوة مى‌فرمود:

[١] محجة البيضاء،ج ١،ص ٣٧٧.