پس هر شخصى كه مردم او را متصف به صفتى دانند كه به گمان ايشان از صفت كمال باشد به قدر آنچه آن صفت در دل ايشان قدر و عظمت داشته باشد دلهاى ايشان مسخّر او مى‌شود.و به آن قدر اطاعت و متابعت او مى‌كنند،زيرا:مردم پيوسته تابع گمان و اعتقاد خود هستند.پس به اين سبب،چنانچه صاحب مال،مالك غلام و كنيز مى‌شود،صاحب جاه نيز مالك مردم آزاد مى‌شود،چون:با تسخير دلهاى ايشان،همه به منزله بندگان،مطيع فرمان آدمى مى‌باشند.بلكه اطاعت آزادگان تمام‌تر و بهتر است، زيرا كه:اطاعت بندگان به قهر و غلبه،و اطاعت آزادگان به تسليم و رضا است.و از اين جهت است كه:محبت جاه،بالاتر و بيشتر است از محبّت مال.علاوه بر اين،از براى جاه،فوايدى ديگر هست كه از براى مال نيست.چون به سبب جاه،شخصى عظيم گردد،و آوازه كمالات او منتشر شود،و مدح و ثناى او بر زبانها افتد،غالبا قدر مال در نظر او حقير مى‌گردد و مال را فداى جاه مى‌كند،مگر مردى كه بسيار لئيم الطّبع و خسيس النّفس باشد.

فصل:آيات و روايات وارده در مذمّت حبّ جاه و شهرت

بدان كه:حبّ جاه و شهرت،از مهلكات عظيمه،و طالب آن،طالب آفات دنيويّه و اخرويّه است.و كسى كه اسم او مشهور و آوازه او بلند شد،كم مى‌شود كه دنيا و آخرت او سالم بماند،مگر كسى را كه خداوند عالم به حكمت كامله خود به جهت نشر احكام دين برگزيده باشد.

در شاهراه جاه و بزرگى خطر بسى‌ست آن به كزين«گريوه» [١] سبكبار بگذرى
و از اين جهت است كه:اخبار و آيات در مذمّت آن بى‌شمار وارد گرديده.خداوند عالم-جلّ شأنه-مى‌فرمايد:

« تِلْكَ الدّٰارُ الْآخِرَةُ نَجْعَلُهٰا لِلَّذِينَ لاٰ يُرِيدُونَ عُلُوًّا فِي الْأَرْضِ وَ لاٰ فَسٰاداً ».يعنى:«آن خانه آخرت را كه وصف آن را شنيده‌اى قرار داديم از براى آنان كه نمى‌خواهند در دنيا بزرگى و برترى را در زمين،و نه فساد و تباهكارى را». [٢]

و ديگر مى‌فرمايد:« مَنْ كٰانَ يُرِيدُ الْحَيٰاةَ الدُّنْيٰا وَ زِينَتَهٰا نُوَفِّ إِلَيْهِمْ أَعْمٰالَهُمْ فِيهٰا وَ هُمْ فِيهٰا لاٰ يُبْخَسُونَ أُولٰئِكَ الَّذِينَ لَيْسَ لَهُمْ فِي الْآخِرَةِ إِلاَّ النّٰارُ ».خلاصۀ معنى آنكه:«هر كه بوده باشد كه طالب باشد زندگانى دنيا را و آرايش و زينت آن را،كه از آن جمله جاه و

[١] تل،پشته،تپه،گردنۀ كوه.

[٢] قصص،(سورۀ ٢٨)،آيۀ ٨٣.