و از حضرت پيغمبر-صلّى اللّه عليه و آله-مروى است كه:«بپرهيزيد از محقّرات از گناهان،كه آنها آمرزيده نشوند.عرض كردند كه:محقّرات گناه كدام‌اند؟فرمود كه:آن است كه مردى گناهى كند و بگويد خوشا به حال من اگر غير از اين گناهى نداشتم». [١]

سوّم:شاد شود به كردن آن و قدرت يافتن بر فعل آن.مثل اينكه:كسى مسلمانى را خجل سازد يا مغبون كند يا او را ايذايى برساند و بگويد:ديدى او را چگونه رسوا كردم!يا خجل ساختم!يا مغبون نمودم!و به اين،دلشاد باشد.و چنين كسى مثل كسى است كه:دوايى به جهت دفع مرض او به او بدهند او آن را بريزد و شادى كند كه ديدى چگونه از خوردن آن فارغ شدم.

چهارم:گناهى را بكند و آن را بدون جهت شرعى اظهار كند در نزد كسى كه مطلع نيست.

پنجم:آن شخص گناهكار كسى باشد كه مردم به او اعتماد داشته باشند و پيروى آن كنند و او گناه صغيره كند كه مردم بر آن مطلع شوند و وقع آن گناه در نظر ايشان كم شود.مثل اينكه:شخص عالمى لباس ابريشم بپوشد يا مسخرگى كند،يا در مجمع معصيت بنشيند و امثال اين‌ها.

فصل:اقسام توبه كنندگان

بدان كه:توبه كنندگان از جهت وفاى به توبه و عدم آن بر چند قسم‌اند:

اوّل آنكه:از همه معاصى توبه كند و به توبه خود تا آخر عمر ثابت بماند،و ديگر از او گناهى سر نزند مگر خطاهاى بسيار جزئيّه كه غير معصوم خالى از آنها نيست.و چنين توبه،توبه نصوح است و صاحب نفس مطمئنّه است.

دوّم آنكه:از گناهان كبيره توبه كند و اصول طاعات و عبادات را به جا آورد امّا خالى از همه گناهان نباشد.و گاهى«هفوه» [٢] يا از روى سهو و غفلت،نه به محض عمد و قصد تمام،گناهانى چند از او صادر گردد.و چون به گناهى چند اقدام نمايد ملامت نفس خود كند،و تأسّف و ندامت بسيار خورد.و ثانيا عزم كند كه ديگر پيرامون مثل آن نگردد و قرار دهد كه از آنچه باعث گناه مى‌شود اجتناب لازم داند.و صاحب آن، صاحب نفس لوّامه است.و خير او بر شرّش غالب است.

و حضرت رسول-صلّى اللّه عليه و آله-به آن اشاره فرموده است.مجمل آنچه را كه گفته است اين است كه:«خوبان شما كسانى هستند كه بسيار به فتنه مى‌افتند و بسيار

[١] كافى،ج ٢،ص ٢٨٧،ح ١.

[٢] از روى لغزش و خطا.