معراج السعادة - النراقي، المولى احمد - الصفحة ٨٩ - معالجۀ جربزه و جهل و تحصيل ضدّ آنها

را در حق سلطان مى‌كنم،كه خدا او را به اصلاح آورد،تا نفع دعاى من عام باشد و فايده آن به همه كس برسد».

و رسيده كه:«بدن سلطان عادل در قبر از هم نمى‌ريزد».

و مخفى نماند كه:آنچه در اينجا مذكور شد،عدالت به معنى اعم است،و اما عدالت به معنى اخص كه مقابل ظلم است،و اغلب كه در مورد سلاطين و حكام مذكور مى‌شود مراد آن است،كه بعد از اين در مقام چهارم مذكور خواهد شد.

مقام دوم
در بيان معالجه اخلاق ذميمه كه متعلق است به قوّه عاقله

دانستى كه:اجناس رذايل متعلّقۀ به آن قوه،دو تا است:يكى،در طرف افراط،و ديگرى،در طرف تفريط.و در تحت آنها انواعى چند است،و ما اول دو جنس را با ضد آنها كه حد وسط است بيان مى‌كنيم،و بعد از آن شرح انواع را مى‌نمائيم،و همچنين در ساير مقامات آينده.پس،در اين مقام دو مطلب است:

معالجه جربزه و جهل و تحصيل ضدّ آنها

مطلب اول
در بيان دو جنس رذيله و ضد آنها

امّا دو جنس رذيله،پس:

اول:«جربزه»است،كه باعث خروج از حد اعتدال است و در فكر،و موجب آن است كه ذهن به جائى نايستد،بلكه پيوسته در ابداع شبهات و استخراج امور دقيقه،غير مطابق واقع باشد،و از حد لايق تجاوز كند و بر حق قرار نگيرد.و بسا باشد كه در مباحث عقليه و علوم الهيه منجر به الحاد و كفر و فساد عقيده شود.بلكه مى‌رسد به جائى كه صاحب آن،انكار همۀ اشياء و نفى حقايق جميع چيزها را مى‌نمايد،همچنان كه طايفه «سوفسطائيه»،[١]در علوم شرعيه و مسايل عمليه منجر به وسواس مى‌گردند.