معراج السعادة - النراقي، المولى احمد - الصفحة ٨١ - اقسام عدالت

اقسام و درجات عادل

و بدان كه:علماى اخلاق عدول را سه قسم گفته‌اند:

اول:عادل اكبر،و آن شريعت الهيه است كه از جانب حق-سبحانه و تعالى-صادر شده،كه محافظت مساوات ميان بندگان را نمايد.

دوم:عادل اوسط،و آن سلطان عادل است،كه تابع شريعت مصطفويه بوده باشد،و آن خليفه ملت و جانشين شريعت است.

سوم:عادل اصغر،و آن طلا و نقره است كه محافظت مساوات در معاملات را مى‌نمايد.و در كتاب الهى اشاره به اين سه عادل شده مى‌فرمايد:

« وَ أَنْزَلْنٰا مَعَهُمُ الْكِتٰابَ وَ الْمِيزٰانَ لِيَقُومَ النّٰاسُ بِالْقِسْطِ وَ أَنْزَلْنَا الْحَدِيدَ فِيهِ بَأْسٌ شَدِيدٌ وَ مَنٰافِعُ لِلنّٰاسِ »يعنى:«ما فرستاديم قرآن را كه مشتمل است بر احكام شريعت،و ترازوى عدل را كه مردم به واسطه آنها بر حد وسط بايستند و از حد خود تجاوز نكنند،و فرستاديم آهن را كه در آن است عذاب شديد و منفعت بسيار از براى مردمان». [١]

پس قرآن عبارت است از:شريعت پروردگار،و ميزان اشاره به درهم و دينار،و آهن اشاره به شمشير سلطان عادل است كه مردم را به راه راست وابدارد و از جور و تعدى در جميع امور محافظت نمايد.

و ضد عادل كه جابر باشد نيز بر سه وجه است:

اول:جابر اعظم،و آن كسى است كه از حكم شريعت بيرون رود،و از حكم صاحب شرع سرباز زند،و متابعت شرع را ننمايد و او را كافر دانند.

دوم:جابر اوسط،و آن شخصى است كه از اطاعت سلطان عادل و احكام او سر پيچد،و آن را ياغى و طاغى خوانند.

سوم:جابر اصغر،و آن كسى است كه به حكم درهم و دينار نايستد و مساوات آن را ملاحظه نكند،بلكه زيادتر از آنچه حق او است بردارد و آنچه حق ديگران است كمتر بدهد.و او را دزد خائن گويند.

فصل دوم:اقسام عدالت

بدان كه عدالت بر سه قسم است:

اول:آنكه ميان بندگان و خالق ايشان است،و بيان آن اين است كه:دانستى عدالت