منتشر بودند و از هر طايفه بسيارى از آنچه به آن محتاج‌اند دور بود،بلكه بيابانها و درياها و كوههاى عظيمه فاصله بود.لهذا خداوند حكيم حرص مال و شوق سود را بر ارباب تجارت مسلّط ساخت.و ايشان را مسخّر گردانيد تا متحمّل زحمتها و محنتها گردند.و سفرهاى دور و دراز كنند.و سرما و گرما را بر خود قرار دهند.و بيابانها و درياها را قطع نمايند،و ما يحتاج مردمان را از مشرق تا به مغرب و از مغرب تا به مشرق نقل كنند.و چون پياده رفتن در قوّۀ ايشان نبود و بار بر دوش كشيدن ايشان را ميسّر نه، پس حيوانات باركش را آفريد و ايشان را مسخّر انسان گردانيد تا متحمّل بارهاى گران ايشان شده و تن به زير احمال و اثقال ايشان داده و بر گرسنگى و تشنگى صبر نموده و بارهاى ايشان را به مقصد مى‌رسانند.و كيفيّت ساختن كشتيها را به ايشان تعليم نمود.و باد موافق را امر فرمود تا آنها را به سلامت از درياهاى هولناك به ساحل رسانند.

فصل:طبقات و اصناف ملائكه و اعمال ايشان

چون محض وجود غذا و حضور آن و اصلاح آن فايده نمى‌بخشد،مادامى كه خورده نمى‌شد و جزو بدن نمى‌گرديد.و اين موقوف بود بر اعمال بسيار و اسباب بى‌شمار از خائيدن و فرو بردن و هضم در معده و در جگر و دفع فضلات آن و غير اين‌ها از افعالى كه هر يك به اسباب بسيار موقوف بود.لهذا خداى-تعالى-همه را به حكمت بالغه چنانچه شايد و بايد خلق كرد.-همچنان كه اندكى از آنها در أوايل كتاب مذكور شد-و چون همۀ اين اعمال از ملائكه موكّلين به آنها صادر مى‌گردد در اينجا به نمونه‌اى از خلق ملائكه اشاره مى‌كنيم.

پس مى‌گوييم:طبقات ملائكه از كثرت نه به حدّى است كه:تصوّر تفصيلى يا اجمالى آنها ممكن باشد،و ايشان را اصناف بسيار و طبقات بى‌شمار است.يك صنف از آنها ملائكه زمين،و صنفى ديگر ملائكه هوا.و از آن جمله طبقۀ ملائكه آسمان‌هاست،و ملائكۀ حملۀ عرش عظيم،و طبقۀ ملائكۀ مسلسلين،و ملائكۀ مهيّمين،و ملائكه بهشت،و موكّلين دوزخ و غير اين‌ها[١] از طبقاتى كه نه اسم ايشان را شنيده‌ايم و نه از شغل ايشان خبر داريم.و به جز خالق ايشان،احاطه به ايشان نكرده است.و هر عملى از اعمال،چه در آسمان و چه در زمين خالى نيست از ملكى يا ملائكه‌اى چند كه به آن موكّل هستند.مثلا:چيزى خوردن-كه كلام ما در آن است-محتاج است به اين قدر از فرشتگان كه تعداد و بيان آنها را نمى‌توان نمود.