معراج السعادة - النراقي، المولى احمد - الصفحة ٢٣٩ - نقش قوّه خياليّه و واهمه و عاقله

دل و تغيّر مزاج،و بيمارى تن مى‌گردد.

و عجب اين است كه:بعضى چنان توهّم مى‌كنند كه:شدت غضب از مردانگى است، با وجود اينكه افعالى كه از غضبناك سر مى‌زند افعال اطفال و ديوانگان است نه كردار عقلا و مردان.همچنان كه مشاهده مى‌شود كسى كه:شدت غضب بر او مستولى شد حركات قبيحه و افعال ناشايسته،از:دشنام و هرزه‌گوئى و سخنهاى ركيك از او سر مى‌زند.و بسا باشد كه:دشنام به ماه و خورشيد و ابر و باد و باران و درخت و جماد و حيوان مى‌دهد.و مى‌رسد به جائى كه كاسه و كوزه خود را مى‌شكند و با حيوانات و جمادات به سخن درمى‌آيد.و چون دست او از همه جا كوتاه شود جامه خود را مى‌درد و بر سر و صورت خود مى‌زند و خود و پدر و مادر خود را دشنام مى‌دهد.و گاهى چون مستان و مدهوشان به هر طرف دويدن مى‌گيرد.و بسا باشد كه بيهوش مى‌شود و به زمين مى‌افتد.آرى:

خشم و شهوت مرد را احول كند ز استقامت روح را مبدل كند
و چگونه امثال اين افعال نشانه مردى و شيردلى است و حال اينكه پيغمبر خدا -صلّى اللّه عليه و آله و سلم-فرمودند كه:«شجاع،كسى است كه:در حالت غضب خود را تواند نگاه داشت». [١]

فصل:معالجه غضب

چون مفاسد غضب را دانستى بدان كه علاج آن موقوف است بر چند چيز:

اول آنكه:سعى كند در ازاله اسبابى كه باعث هيجان غضب مى‌شود،مثل:فخر و كبر و عجب و غرور و لجاج و مراء و استهزاء و حرص و دشمنى و حب جاه و مال و امثال اين‌ها،كه همه آنها اخلاق رديّه و صفات مهلكه هستند،و خلاصى از غضب با وجود آنها ممكن نيست.پس بايد ابتدا ازاله آنها را كرد تا ازاله غضب سهل و آسان باشد.

دوم آنكه:ملاحظه اخبار و آثارى كند كه در مذمت غضب رسيده چنانچه شمه‌اى از آنها گذشت.

سوم آنكه:متذكر اخبار و احاديثى گردد كه در مدح و ثواب نگاهداشتن خود از غضب وارد شده است،و فوائد آن را به نظر درآورد.

همچنان كه از حضرت پيغمبر-صلّى اللّه عليه و آله-مروى است كه:«هر كه غضب خود را از مردم باز دارد،خداوند-تبارك و تعالى-نيز در روز قيامت عذاب خود را از