معراج السعادة - النراقي، المولى احمد - الصفحة ٣٩٤ - اقسام احتياج آدمى و كيفيّت سؤال كردن در آنها

در ترغيب اعطاء سائل رسيده دلالت بر آن مى‌كند.

خداى-تعالى-فرموده است: «وَ أَمَّا السّٰائِلَ فَلاٰ تَنْهَرْ» يعنى:«اما سائل را از خود مران». [١]

حضرت رسول-صلّى اللّه عليه و آله-فرمود:رد مكن سائل را و چيزى به او بده، اگر چه نصف خرمائى باشد». [٢]

و فرمود:«از براى سائل،حقى است،اگر چه بر اسبى سوار شده باشد». [٣]

و فرمود:«سائل را رد نكنيد،اگر چه سم سوخته باشد». [٤]

اقسام احتياج آدمى و كيفيت سؤال كردن در آنها

و بدان كه احتياج آدمى بر چند نوع است:

يكى آنكه:به حد اضطرار رسيده باشد،مثل گرسنه كه مشرف بر هلاكت است.و برهنه كه ساتر عورت ندارد و از سرما و گرما خوف تلف دارد.

دوم آنكه:به اين حد نرسيده است اما بسيار احتياج به آن دارد،چون احتياج به لباس گرم كننده در زمستان از براى كسى كه از سرما تعب كشد،و آن به حد ضرورت نرسيده باشد.و مثل احتياج به كرايه چارپائى از براى كسى كه به مشقت،پياده خود را به منزل برساند.

سوم آنكه:احتياج جزئى به آن دارد و چندان اهتمامى به شأن آن نيست،مثل آنكه نان داشته باشد و ليكن نان خورش نداشته باشد.

و ظاهر آن است كه در هر سه صورت،سؤال جايز باشد و حرام نباشد،و ليكن در صورت اول،سؤال راجح است.و در دوم مباح است.و در سوم مكروه است.به شرطى كه با شكوه خدا و مذلّت خود و اذيت ديگرى نباشد.و بهتر آن است كه:اظهار احتياج خود را به كنايه و تعريض كند نه تصريح.و به يكى از دوستان و اصدقاء خود اظهار كند،يا به كسى كه به جود و سخاوت مشهور باشد.بلكه اولى آن است كه:از يك نفر معين خواهش نكند.و اگر از فرد معيّن طلب كند در نزد مردم از او چيزى نطلبد،و تصريح هم نكند به خواهش.بلكه نوعى بگويد كه اگر او نخواهد بدهد بتواند عذر بياورد،كه نفهميدم.و اگر غير از اين كند و آن شخص از حيا و خجالت،يا از بيم ملامت،چيزى به او بدهد،آن چيز حرام خواهد بود.