شرح و تفسیر چهل خطبه نهج البلاغة - ایزدی، عباس - الصفحة ٨٩ - پيش بينى جنگ جمل و نيرنگ منافقان

روزى چشمۀ حكمت از قلبش سرازير شود.

در جايى كه كلام خدا اگر بر كوه نازل شود متلاشى مى‌شود و تحمّل آن را ندارد، چگونه است اين انسان از كوه هم سخت دل‌تر مى‌شود؟ در حديث قدسى آمده است:

(اى فرزند آدم آسمان‌هاى من در هوا بواسطۀ اسمى از اسماء من بدون ستون سرپا هستند «و لا يستقيم قلوبكم بالفٍ موعظة من كتابى...»؛ و حال آنكه قلب‌هاى شما با هزاران موعظه در قرآن مستقيم نمى‌شود. اى مردم همان طور كه سنگ در آب نرم نمى‌شود، موعظه هم قلب‌هاى با قساوت را بى نياز نمى‌كند).[١]

«رُبِط جنانٌ لم يفارقه الخَفَقان» (مطمئن و محكم باشد دلى كه از خوف و ترس خدا مضطرب است).

«ربط جنان» يعنى آرامش و ثبات و «خفقان» يعنى اضطراب.

حضرت در چند جملۀ قبل پيمان شكنان و منافقان را نفرين كردند و فرمودند: كر باد گوشى كه صداى حق را نمى‌شنود و الان در اين جمله اهل حق را دعا مى‌كنند و مى‌فرمايند: ثابت و آرام و استوار باشد دلى كه خوف از عذاب خدا، هميشه با اوست.

پيش بينى جنگ جمل و نيرنگ منافقان

«ما زلت انتظر بكم عواقب الغدر و اتوسَّمُكُم بحيلة المغترّين» (من پيوسته انتظار عواقب مكر و حيله شما را مى‌كشيدم و نشانه‌هاى زينت اهل غرور (فريب خوردگان) را در شما مى‌يافتم).

مى‌فرمايند: من همواره به شما نظر خوبى نداشتم و زندگى شما براى من گواهى داده كه افراد نادانى هستيد و از شما - اصحاب جنگ جمل - اين حقّه بازى و عهد شكنى را انتظار داشتم و مى‌دانستم عاقبت خيانت مى‌كنيد و خلاف انتظار از شما نبود كه به عهد و بيعت خود وفا نكنيد.

[١]. منهاج البراعة فى شرح نهج البلاغه، ج ٣، ١٢٦.