شرح و تفسیر چهل خطبه نهج البلاغة - ایزدی، عباس - الصفحة ٤٣٣ - حقوق مردم بر والى

همانطور كه خواست اسلام است، تعليم و تعلّم را همگانى و فراگير سازد.

پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم: «طَلَبُ الْعِلمَ فَرِيضَةٌ عَلى كُلّ مُسْلِمٍ وَ مُسْلِمَةٍ‌» (طلب علم بر هر زن و مرد مسلمانى واجب است»[١]

«و تأديبُكُم كَيْما تَعَلَّمُوا» در اين حقِ چهارم، اشاره مى‌كنند به جنبۀ عملىِ وظيفۀ امام. مى‌فرمايند امام مسلمين وظيفه دارد مردم را مؤدّب كند به آداب اسلام و مقدمه شود براى دانستن آنها.

حرف «ما» در «كَيْما» زايده است و «تُعَلَّمُوا» اگر فعل مجهول باشد بدين معنى است كه حاكم (والى) وظيفه دارد مردم را تأديب كند تا عالم شوند و اگر «تَعَلَّمُوا» فعل معلوم از باب تَفَعُّل باشد يعنى والى وظيفه دارد شما را بياموزد تا عالِم شويد. و اگر متعدّى از باب تفعيل باشد يعنى والى وظيفه دارد به شما بياموزد تا شما نيز به ديگران بياموزيد.

«و اَمّا حَقّى عَلَيْكُم، فَالوَفاءُ بَالبَيعَةِ‌، والنَّصيحةُ فى المَشهَدِ والمَغِيبِ‌، وَ الاجابَةُ حينَ أَدعُوكُم، والطّاعَةُ حينَ آمُرُكُمْ‌» (و امّا حق من بر شما، پس وفا كردن شماست بر بيعت و خيرخواهى در حضور و غياب امام و اجابت كردن و فرمانبردارى وقتى شما را فرا مى‌خوانم و اطاعت كردن، وقتى شما را امر مى‌كنم).

حضرت وفاى به بيعت را از وظايف مردم نسبت به امام (والى) مى‌دانند، البته عقيدۀ ما شيعيان اين است كه امام با تعيين پيامبر از طرف خداوند مى‌باشد امّا تكيه حضرت روى مسئلۀ بيعت براى مماشات با روشى است كه مردم دربارۀ خلفا داشتند كه خلافت على عليه السلام را غصب كردند و معيار در خلافت را بيعت و انتخاب قرار دادند و ممكن است حضرت نظر داشته باشند به بيعت مردم بعد از نصب امام از طرف خداوند كه اقتضا مى‌كند به بيعت خود پايبند و وفادار باشند و پيمان شكنى نكنند.

[١]. نهج الفصاحة، ١٩٠٥.