شرح و تفسیر چهل خطبه نهج البلاغة - ایزدی، عباس - الصفحة ٢٠٦ - كمى طرفداران حق

«حقٌّ و باطِلٌ و لِكلٍّ اَهلٌ فَلَئِنْ أَمِرَ الباطلُ‌، لَقَديماً فَعَلَ‌» در هر زمانى حق و باطل هست و هر كدام اهلى دارند. پس اگر باطل طرفدارانش زياد بود، تازگى ندارد.

«اَمِرَ» با كسر ميم يعنى زياد و فراوان شد و به فتح ميم يعنى حكومت و اِمارت كرد.

«لَقديماً فَعَلَ‌» جواب اِن شرطيه است، و فاعلِ «فَعَلَ‌»، الباطل مى‌باشد.

چون حضرت امير عليه السلام به اختلافات دوران پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم و دوران خودشان اشاره كردند و طريق خطا و تقوى و آثار آن دو را بيان كردند، در اينجا مى‌فرمايند حق و باطل هميشه در طول تاريخ در زندگى انسان بوده‌اند و هر كدام طرفدارانى داشته‌اند و اگر مى‌بينى طرفداران باطل زيادند، اين چيز تازه‌اى نيست، بلكه سابقۀ تاريخ نشان مى‌دهد از قديم اين طور بوده است و عموم مردم تابع دنيا و در تلاش براى تأمين معاش و زندگى هستند و طرفداران واقعىِ حق، كم هستند.

و اگر «اَمَرَ» به فتح ميم خوانده شود يعنى حكومتِ باطل. آن وقت حضرت مى‌فرمايند: اگر ديدى باطل بر جامعه حكومت مى‌كند و يك وقتى باطل تسلّط پيدا كرد اين امر بى سابقه‌اى نيست و از قديم حاكمان جور تعدادشان از حاكمان عدل بيشتر بوده است.

كمى طرفداران حق

«و لَئِنَ قَلَّ فَلَرُبَّما و لَعَلَّ لَقَلَّما اَدبَرَ شَىءٌ فَاَقبَلَ‌» (و اگر حق كم است چه بسا اميد است زياد شود و هر آينه كم اتفاق مى‌افتد چيزى كه پشت كرد دوباره رو كند)

در جملۀ اول حضرت اميدوارى مى‌دهد و اشخاص را دلگرم مى‌كند به اينكه از كمى طرفداران حق ناراحت نباشند. زيرا اميد است زياد شوند و حق بر باطل غلبه پيدا كند، در جملۀ قبل فرمودند زيادى طرفداران باطل امرى سابقه دار است و چيز تازه‌اى