شرح و تفسیر چهل خطبه نهج البلاغة - ایزدی، عباس - الصفحة ٤٩٠ - نقل خطبه به روايتى ديگر

هدايت شدند و توبه كردند و چهار هزار نفر آنها در جنگ نهروان كشته شدند.

«اَمَّا الاِمرَةُ البَرَّهُ فَيَعمَلُ فِيها التَّقىُّ‌، و اَمَّا الاِمرَةُ الفاجِرَةُ فَيَتَمَتَّع فِيها الشَّقىُّ‌، اِلى اَنْ تَنْقَطِعَ مُدَّتُهُ‌، و تُدرِكَهُ مَنيَّتُه» (در حكومتِ نيك، پرهيزكار به وظيفۀ خود عمل مى‌كند امّا در حكومت فاسد، بدبخت بهرۀ خود را مى‌برد، تا عمر او به سر آيد و مرگش او را دريابد).

حكومت اگر نيك و صالح بود، انسان‌هاى باتقوا براى انجام وظايف و دستوراتِ دينىِ خود، از آن بهره مى‌برند و زمينه براى فعاليت آنها فراهم است. در جوّ سالم و حكومت شايسته، انسان‌ها آزادى عمل و انديشه دارند و حكومت مانع فعّاليت و رشد و ترقّى آنها نيست و هركس مى‌تواند با رعايت ضوابط و مقررّات حكومت صالحه به اهداف عاليه برسد.

و به تعبير پيامبر اعظم صلى الله عليه و آله و سلم: «وقتى فقها و فرمانروايان صالح بودند، امّت نيز اصلاح مى‌شود.»[١]

اما اگر حكومت ناصالح و فاسد بود، زمينه فراهم مى‌شود براى انسان‌هاى معصيت كار و فاسق كه در انجام گناه آزاد هستند و بدون اين كه كسى مزاحم آنها باشد به فساد و بى بند و بارى مى‌پردازند و به اصطلاح، «ماهى از سر گنده گردد نِى ز دُم».

افراد فاسد و بى بند و بار تحت حمايت حكومت فاسد به فسق و فجور دست مى‌زنند و براى خود هيچ مانع و مزاحمى نمى‌بينند و به اصطلاح به مقتضاىِ «النّاسُ عَلى دينِ مُلُوكِهِمْ‌» (مردم به روش پادشاهان خود هستند)، به پيروى از حاكمان جور به گناه و فحشا مى‌افتند.

والسّلام عليكم و رحمة اللّه و بركاته

[١]. قال صلى الله عليه و آله و سلم: صِنفان مِن اُمّتى اِذا صَلُحا صَلُحَتْ اُمَّتى و اِذا فَسَدا فَسَدَتْ اُمَّتِى قِيل: يا رسول الله و مَن هم‌؟ قال: اَلْفُقَهاء و الاُمراء؛ دو دسته از امتم هرگاه خوب باشند امتم خوبند و هر گاه بد باشند امتم بدند، عرض شد يا رسول الله چه كسانند؟ فرمود: فقها و فرمانروايان. تحف العقول، مواعظ النبى، حديث ١٢٥.