است چه در رابطه با دين و مكتب و پايبندى به دستورات آن باشد و چه در رابطه با اوامر و نواهى پروردگار و چه در امور اجتماعى و سياسى و بين المللى و يا معاشرت و معامله با مردم.

حضرت على عليه السلام در نامه ٥٣ به مالك اشتر مى‌فرمايد:

«وَ اِنْ عَقَدْتَ بَيْنَكَ وَ بَيْنَ عَدُوِّكَ عُقْدَةً اَو اَلْبَسْتَه مِنْكَ ذِمَّةً فَحُطَّ عَهْدَكَ بِالْوَفاء»؛ (اگر بين خود و دشمن عقد و قراردادى گذاشتى گرچه او دشمن و كافر است، به عهد و پيمانت عمل كن و مبادا پيمان خود را بشكنى).

پايبندى به عهد و پيمان و وفاى به آن دربارۀ دشمنان سفارش شده است چه رسد به دوستان و مسلمانان كه وفاى به عهد دربارۀ آنان تأكيد مضاعف دارد. ميرزا حبيب اللّه خويى از كتاب وسائل از كافى با سندش از امام صادق عليه السلام از پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم نقل مى‌كند كه حضرت فرمودند: «مَن كانَ يؤمِنُ باللّه و الْيوم الآخر فَلْيَفِ اِذا وَعَدَ[١]» (كسى كه ايمان به خدا و روز آخرت دارد بايد بر وعدۀ خود وفا كند.

عبداللّه بن سنان قال: سمعت اباعبداللّه عليه السلام يقول: «اِنَّ رسول اللّه صلى الله عليه و آله و سلم وَعَدَ رجلاً الى صَخرةٍ فقالَ اَنَا لَكَ ههُنا حَتّى تأتِى، قال: فَاشتَدَّتْ الشّمس عليه فقالَ لهُ اصحابُه يا رسولَ اللّه او انَّك تَحَوَّلْتَ اِلى الظِّل، قال صلى الله عليه و آله و سلم: قَد وَعَدتُهُ اِلى ههُنا[٢]»

عبداللّه بن سنان گفت از امام صادق عليه السلام شنيدم مى‌فرمود: رسول اللّه صلى الله عليه و آله و سلم با مردى روى سنگى وعده كردند و فرمودند من اينجا هستم تا بيايى. پس تابش خورشيد بر حضرت شدّت گرفت و اصحاب به رسول اللّه عرض كردند كاش به سايه مى‌رفتى. فرمودند: من اينجا با او وعده كردم.

وفاى به عهد و پيمان

حضرت امير عليه السلام در اين خطبه محور سخنشان وفاى عهد و پيمان است و آن را ملازم با صدق و راستى مى‌دانند. خدا در قرآن كريم در وصف كسانيكه صادقانه بر سرِ پيمان خود ايستادند و پايبندى به عهدشان را صادقانه به اثبات رساندند مى‌فرمايد:

(مِنَ اَلْمُؤْمِنِينَ رِجالٌ صَدَقُوا ما عاهَدُوا اَللّهَ عَلَيْهِ فَمِنْهُمْ مَنْ قَضى نَحْبَهُ وَ مِنْهُمْ مَنْ يَنْتَظِرُ وَ ما بَدَّلُوا

[١]. شرح نهج البلاغۀ مرحوم خوئى، ج ٤، ص ١٩٦.

[٢]. همان.