شرح و تفسیر چهل خطبه نهج البلاغة - ایزدی، عباس - الصفحة ٣٠٦ - تأديب فقرا

«أَمَّا بَعْدُ، فَإِنَّ الْأَمْرَ يَنْزِلُ مِنَ السَّمَاءِ إِلَى الْأَرْضِ‌، كَقَطَرَاتِ الْمَطَرِ إِلَى كُلِّ نَفْسٍ بِمَا قُسِمَ لَهَا، مِنْ زِيَادَةٍ أَوْ نُقْصَانٍ‌» (اما بعد از حمد و ثناى الهى و درود بر محمد و آلش، بدرستى كه فرمان الهى به سوى هر كس از آسمان فرود مى‌آيد و بهرۀ هر كسى كم يا زياد مى‌رسد).

«الامر» يعنى همه امور، الف و لام براى استغراق است و «سماء» يعنى بالا. حرف «باء» در «بما قُسِّمَ‌» به معنى «على» است، يعنى تقدير الهى نازل مى‌شود، بر اساس آنچه براى هر كسى قسمت شده است.

تأديب فقرا

هدف از ايراد اين خطبه همانطور كه اشاره شد، ادب كردن فقراست و نهى آنان از واقع شدن در فتنۀ حسد، بواسطۀ آنچه در زندگى ثروتمندان مشاهده مى‌كنند.

حسد از بدترين اخلاق ناپسند است كه حضرت از آن نهى مى‌فرمايد و نيز حضرت توانگران و اغنيا را تأديب مى‌كند به اينكه از ثروت اندوزى و جمع آن بپرهيزند و با اخلاص و بى ريا عمل كنند. و در پايان اهميت قوم و عشيره و نياز انسان به آن‌ها را بيان مى‌كنند و به صلۀ رحم و حمايت از يكديگر سفارش مى‌نمايند.

خلاصۀ اين مقدّمه اين است كه همۀ امور به قضا و قدر پروردگار است و همانطور كه قطرات باران به زمين و موجودات مى‌رسد، آنچه حادث مى‌شود از زيادى و كمى در امر معاش و زندگى موجودات، از طرفِ قسمت و تقديرِ پروردگار، نازل مى‌گردد و زياده و نقصان بر اساس تقدير پروردگار و همه چيز از خداوند است.

خداوند در قرآن مى‌فرمايد: (تَنَزَّلُ اَلْمَلائِكَةُ وَ اَلرُّوحُ فِيها بِإِذْنِ رَبِّهِمْ مِنْ كُلِّ أَمْرٍ)؛[١]ملائكه و روح كه اعظم است، در شب قدر با هر امرى فرود مى‌آيند. ملائكه رابطۀ فيض خداوند هستند و حتى هر قطره‌اى از باران را يك مَلَك مى‌آورد.

[١]. قدر (٩٧)، ٤.