شرح و تفسیر چهل خطبه نهج البلاغة - ایزدی، عباس - الصفحة ١٣٠ - دام و ابزار شيطان

اطاعت مى‌كند شيطان از شدّت غضب مى‌سوزد»[١].

اين خطبه كه ظاهراً بخشى از خطبۀ حضرت مى‌باشد: در مورد جنگ جمل و بر پا كنندگان آن مانند طلحه، زبير، عايشه و معاويه است.

دام و ابزار شيطان

حضرت امير عليه السلام مى‌فرمايد اين جمعيّت، شيطان را براى كارهاى خودشان ملاك و زيربنا گرفتند و قِوام و اساسِ اقدامشان فتنه و وسوسۀ شيطان بود كه بواسطۀ نقاط ضعف روحى واعتقادى آنان، مثل مقام خواهى و تكبرّ و منافع مادى، آنها را لغزاند و فريب داد. خداوند در قرآن دربارۀ لغزشِ فراريان جنگ احد مى‌فرمايد: (إِنَّ اَلَّذِينَ تَوَلَّوْا مِنْكُمْ يَوْمَ اِلْتَقَى اَلْجَمْعانِ إِنَّمَا اِسْتَزَلَّهُمُ اَلشَّيْطانُ بِبَعْضِ ما كَسَبُوا[٢]؛ آنها كه در روز روبرو شدن دو جمعيت (حق و باطل) با يكديگر فرار كردند شيطان آنها را بر اثر پاره‌اى از گناهان كه قبلا مرتكب شده بودند به لغزش انداخت).

كسانى كه بر جنگ كردند پشت بگشتند مغلوب ريز و درشت

به لغزش در افكند شيطانشان شكستند آن عهد و پيمانشان[٣]

«اِتّخذوا الشيطان ملاكاً و اتّخذهم له اشراكاً» اين عده شيطان را محور فتنه و جنگ افروزى خود قرار دادند و متقابلاً شيطان هم آنها را به بازى گرفت و بوسيلۀ آنها ديگران را نيز شكار كرد)

«ملاك» يعنى چيزى كه قوام و اساس است و شىء وابسته به آن است. «اشراك» يا جمع شريك است و يا جمع «شَرَك» يعنى ريسمان‌هاى صيد كه به «شُرُك» هم جمع بسته مى‌شود.

مانند كبوتربازهايى كه كبوتر خود را به هوا پرتاب مى‌كنند و آن كبوتر مى‌رود

[١]. المصباح المنير، فيّومى.

[٢]. آل عمران (٣)، ١٥٥.

[٣]. قرآن مجيد با ترجمه منظوم، اميد مجد.