شرح و تفسیر چهل خطبه نهج البلاغة - ایزدی، عباس - الصفحة ١٠٩ - اثر تلقين و اعتماد

استدلال، روش «مجاراة الخصم» است كه انسان در مقام مناظره در بعضى مقدمات با مخاطب خود در ابتدا همراهى و مماشات مى‌كند و يا سخنش را بصورت ترديد بيان مى‌كند. مثلاً مى‌گويد من و شما يك كدام بر حقّيم. با اينكه مى‌داند خودش بر حق است و اين روش تأثير بسزايى براى به تفكر واداشتن مخاطب دارد و موجب اعتراف او مى‌شود. امّا اگر صريحاً و با اصرار وى را محكوم كنيم و از اوّل بگوييم تو بر باطل هستى هرچند حق با ما باشد غرورش باعث مى‌شود انكار كند و نپذيرد.[١]

اثر تلقين و اعتماد

«و من وثق بماءٍ لم يظمأ» (كسى كه اطمينان به آبى داشته باشد تشنه نمى‌شود).

حضرت مى‌خواهند بفرمايند كسى كه بر حق است و تكيه گاه دارد تشنه نمى‌شود نه اينكه اصلاً تشنه نمى‌شود، بلكه به اندازۀ كسى كه اصلاً آب ندارد، احساس عطش نمى‌كند و مى‌داند هر وقت آب خواست همراه او هست. و چنين شخصى كمتر احساس تشنگى و ترسِ نابودى از بى آبى، مى‌كند.

در واقع تلقين براى انسان خيلى مؤثر است و در امور دينى و معنوى اعتماد به اسلام و قرآن و رهبرى معصومين انسان را آرام و مطمئن مى‌كند و خوف و اضطراب و پوچى را از او مى‌گيرد و از لحاظ روانى احساس خطر و ندارى و كمبود نمى‌كند.

برخوردارى از پشتوانۀ معنوى قوى به انسان اميد و اطمينان مى‌دهد و ارادۀ او را براى كار و تلاش تقويت مى‌كند مانند سربازانى كه مى‌دانند پشت جبهۀ آنها قوى است و توپخانه و مهمّات جنگى آنها را مدد مى‌كند.

والسّلام عليكم و رحمة اللّه و بركاته

[١]. براى توضيح كامل به كتاب «جدل و استدلال در قرآن»، اثر نگارنده، مراجعه فرماييد.