شرح و تفسیر چهل خطبه نهج البلاغة - ایزدی، عباس - الصفحة ٣٢٩ - فرق سازگارى و سازشكارى

كتاب جواهر الكلام مطرح شده است، در آنجا فقها، مى‌فرمايند جهاد بر دو قسم است:

[١]. دفاعى، ٢. ابتدايى؛ كه در جهاد دفاعى نياز به اجازۀ امام معصوم نيست، اما اگر ابتدايى بود بعضى آن را مشروط به اجازۀ امام معصوم مى‌دانند و بعضى معتقدند با اذن فقيه جامع الشرايط هم جايز است. خلاصه، جهاد براى اين نيست كه اشخاص را به زور وادار به پذيرش توحيد و اسلام كنيم، زيرا توحيد يك امر قلبى است و امور قلبى زور و اكراه بر نمى‌دارد. (لا إِكْراهَ فِي اَلدِّينِ‌)١.

برگرديم به اصل خطبه كه حضرت على عليه السلام مى‌فرمايد: (من در جنگ با مخالفانِ حق و پيروان گمراهى، سستى و سازشكارى ندارم). «ما عَلىَّ مَنْ قِتالِ مَن خالَفَ الحَقَّ و خابَطَ الغىّ مِن اِدهانٍ و لا اِيهانٍ‌»

فرق سازگارى و سازشكارى

اصطلاح سازگارى با سازشكارى مختلف است، به عبارت ديگر ما يك «مداهنه» (سازشكارى) داريم و يك «مهادنه» (سازگارى). اين دو لغت شبيه يكديگر هستند ولى فرقشان دقيق است، مهادنه يعنى سَرِ صلح و صفا بودن و در آرامش ترك جنگ و قيام به سر بردن، امّا مداهنه يعنى سازشكارى و مطلب را روغن مالى كردن. مثالى مى‌زنم تا مطلب روشن شود. (دُهْن: روغن).

مثلاً اگر يك اتوبوس پر از مسافر براى رفتن به مشهد عازم باشد، در راه به يك چشمۀ آب مى‌رسند، بعضى از مسافرين مى‌گويند خوب است اينجا بنشينيم نهار بخوريم و بعضى از جمله شما مى‌گويند خير برويم تا زودتر به مشهد برسيم. ولى براى اينكه بد رفاقتى نكرده باشيم با اينكه زياد هم گرسنه نيستيم با ساير مسافرين و دوستان موافقت و سازگارى مى‌كنيم و اينجا پياده مى‌شويم و غذا مى‌خوريم و پيش خود مى‌گوييم خوب اين استراحت و صرف نهار و ماندن در كنار چشمۀ آب اشكالى

[١]. بقره (٢)، ٢٥٦.