شرح و تفسیر چهل خطبه نهج البلاغة - ایزدی، عباس - الصفحة ٢٨٠ - اختيار و انتخاب انسان

(و به گوش شما رسانده شده است اگر بشنويد و موجبات هدايت شما فراهم و بيان شده است؛ اگر هدايت را بپذيريد).

اختيار و انتخاب انسان

پس از يك طرف ما بايد آخرت را نبينيم و الاّ ايمان ما اختيارى نخواهد بود و فايده‌اى نخواهد داشت و از طرفى از راه‌هاى ديگر مى‌توانيم بفهميم و آخرت را درك كنيم، چون خداوند به ما عقل داده است و پيامبر فرستاده و موعظه‌هاى آنان را به گوش ما رسانده است و اين ما هستيم كه بايد از بين هواهاى نفسانى و چيزهاى ديگر كه مى‌خواهند ما را به بدى بكشانند و از بين دعوت‌هاى الهى كه مى‌خواهند ما را به خوبى بكشانند، راه راست را انتخاب كنيم و ايمان به خدا و آخرت داشته باشيم؛ آن وقت اين ايمان داراى ارزش است كه با انتخابِ انسان و بدون مشاهدۀ چشمىِ احوالِ قيامت، انجام پذيرفته است.

مثلاً شما طلاب و دانشجويان كه در كلاس نهج البلاغه شركت كرديد چون خودتان، با شناخت و معرفت اين كلاس را انتخاب كرده‌ايد، كار شما ارزش دارد و يك فضيلت است، اما اگر شما را با زور وارد كلاس مى‌كردند و يك نفر با قدرت بالاى سر شما مى‌ايستاد كه اگر به حرف استاد گوش نكرديد به شما كتك بزند و شلّاق بر سرتان بزند، در اين صورت شما از دردِ ناچارى در كلاس شركت مى‌كرديد و با اكراه مى‌نشستيد، آن وقت يك بارك اللّه هم طلب شما نبود، زيرا به زور و بدون اختيار و انتخاب در درس شركت كرده‌ايد.

آرى مرگ اگر آمد همه توبه كار هستند، اما بى فايده است، زيرا از روى ناچارى است. به قول شاعر:

به ره بهشت فردا نتوان شدن به محشر مگر از ديار دنيا كه سَر دو راه دارد

توبه فردا در صحراى محشر انسان را بهشتى نمى‌كند. مگر از راه دنيا كه انسان