شرح و تفسیر چهل خطبه نهج البلاغة - ایزدی، عباس - الصفحة ٢١٢ - اصناف مردم

در هر حال كسى كه بهشت و جهنّم را در نظر دارد هميشه مشغول به كارى است كه او را به بهشت برساند و از عذاب الهى برهاند.

اصناف مردم

«ساعٍ سريعٌ نجا و طالِبٌ بطىءٌ رَجا و مُقصِّرٌ فى النّار هَوى‌» (سعى كننده‌اى است كه سريع نجات مى‌يابد و طلب كننده‌اى است كه كُند و اميدوار است و كوتاهى كننده‌اى كه در آتش سقوط مى‌كند).

حضرت در اين قسمت از خطبه مردم را به سه دسته تقسيم مى‌كنند:

[١]. كسانى كه در امر دين و انجام وظيفه جديّت و سعى و كوشش دارند و به دنيا كمتر توجه دارند و با سرعت به كار آخرت مى‌پردازند، اهل نجات و رستگارى اند.

٢. دستۀ دوم طالب و جويندۀ بهشت و رضا و رضوان پروردگارند اما در كارشان سرعت لازم را ندارند و با كندى حركت مى‌كنند. حالا يا طبيعتشان اين طور است كه بيشتر نمى‌توانند كوشش كنند و يا موانعى پيش مى‌آيد و كمتر موفق به كارهاى خير و امور دينى هستند اما خيلى مشتاق‌اند. اين عده از مردم روحيۀ اميد دارند و اميدوارند به نتيجۀ مطلوب برسند.

٣. كسانى كه كوتاهى مى‌كنند و عمداً تقصير مى‌نمايند و براى رسيدن به امور آخرتى فعاليتى ندارند و تلاش و سعيشان را در زندگى و امور مادّى به كار مى‌گيرند.

اينها اصلاً كارى به دين و آخرت ندارند و به ديگران و يا حداقل خودشان ستم مى‌كنند كه نتيجۀ كارشان آتش جهنّم است.

خداوند در قرآن مجيد در دو جا اين سه گانه بودن مردم را تذكر مى‌دهد:

١. در سورۀ فاطر مى‌فرمايد: (ثُمَّ أَوْرَثْنَا اَلْكِتابَ اَلَّذِينَ اِصْطَفَيْنا مِنْ عِبادِنا فَمِنْهُمْ ظالِمٌ لِنَفْسِهِ وَ مِنْهُمْ مُقْتَصِدٌ وَ مِنْهُمْ سابِقٌ بِالْخَيْراتِ بِإِذْنِ اَللّهِ ذلِكَ هُوَ اَلْفَضْلُ اَلْكَبِيرُ)؛١سپس اين كتابت آسمانى

[١]. فاطر (٣٥)، ٣٢.