شرح و تفسیر چهل خطبه نهج البلاغة - ایزدی، عباس - الصفحة ٢٦٠ - ادلّه اربعه در نظر شيعه و سنّى

اين خطبه عنوانش اختلاف در فتوى قرار داده شده است.

ابن ابى الحديد مى‌گويد: بعضى صحّت نسبت اين خطبه را به على عليه السلام رد كرده‌اند، چون مى‌گويند اماميه رواياتى در درست بودن قياس و استحسان دارند. بعد ابن ابى الحديد در جواب مى‌گويد: من در كتاب اعتبار الذّريعه - كه شرح بر الذريعه سيد مرتضى است - دربارۀ احتجاج سيد مرتضى در ابطال قياس و استحسان صحبت كرده‌ام.[١]

حضرت على عليه السلام در ادامۀ خطبه مى‌فرمايد:

«ترِدُ عَلَى اَحَدِهِم القضيّةُ فى حَكمٍ مِنَ الاحكامِ فيَحكُمُ فيها برأيه» (يك قضيه داراى حكمى از احكام بر يكى از قضات وارد مى‌شود، پس به نظر خودش حكم مى‌كند).

«ثُمَّ تَرِدُ تلكَ القضيةُ بعينِها على غيره فيحكُمُ فيها بخِلافِه» (سپس همان قضيه بر غير او وارد مى‌شود، پس در آن بر خلاف اوّلى حكم مى‌كند)

ادلّه اربعه در نظر شيعه و سنّى

علت اختلاف در فتوى در يك موضوعِ واحد پيش فقهاى اهل سنّت اين است كه فقهاى اماميه و علماى اهل سنّت هر دو اجمالاً ادلّه و مدارك استنباط احكام را چهار چيز مى‌دانند: كتاب خدا (قرآن)، سنت پيغمبر صلى الله عليه و آله و سلم، اجماع و عقل. اما در محدودۀ آنها با يكديگر اختلاف دارند. بعضى علماى اهل سنت اقوال بلكه اعمال صحابه يعنى تمام كسانى كه پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله و سلم را درك كرده‌اند حجّت مى‌دانند، اما شيعۀ اماميه علاوه بر سنت پيامبر فقط اقوال و اعمال و تقرير ائمه دوازده‌گانه عليهم السلام و نيز حضرت زهرا عليها السلام را حجّت مى‌دانند، چون عترت پيامبرند و حضرت آنها را در حديث ثقلين عِدل و قرين قرآن قرار داده است.

[١]. ابن ابى الحديد، ج ١، ص ٢٩٠.