شرح و تفسیر چهل خطبه نهج البلاغة - ایزدی، عباس - الصفحة ٣٢٥ - جنگ و قتال در اسلام و راههاى دعوت

صبحى صالح دربارۀ اين خطبه مى‌گويد: «و هى كلمةٌ جامعةٌ لَهُ‌» اين يكى از كلمات جامع على عليه السلام است كه در شهر كوفه ايراد فرمودند. كلمۀ جامع كلامى است كه در عين كوتاه بودن پرمحتوى و پرمعنى است.

همانطور كه پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله و سلم مى‌فرمايد: «اُعطيتُ جوامِعَ الكَلِم» كلمات جامعه به من اعطا شده است، كه منظور همان كلمات پر مضمون و محتواست.

جنگ و قتال در اسلام و راههاى دعوت

در اين خطبۀ پر محتوى حضرت مخالفين را تهديد به قتال مى‌فرمايد. هرچند اصل قتال و جنگ بالطّبيعة چيز خوبى نيست كه طرفينِ درگير، جمعيت‌ها را به هم بريزند و يكديگر را بكشند، ولى گاهى به حكم ضرورت و ناچارى اوضاعى پيش مى‌آيد كه براى طرفداران حق مجوّز مى‌شود براى جنگ با اهل باطل.

از نظر اسلام، اصول دين، توحيد، نبوّت و معاد پايه‌هاى دين هستند و عدل و امامت از اصول مذهب مى‌باشند و دين رسمى و صحيح و كامل، دين اسلام است كه دستوراتى مى‌دهد و راه دعوتِ اشخاص به دين اسلام، در قرآن مشخص شده است.

خداوند به پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله و سلم مى‌فرمايد: (اُدْعُ إِلى سَبِيلِ رَبِّكَ بِالْحِكْمَةِ وَ اَلْمَوْعِظَةِ اَلْحَسَنَةِ وَ جادِلْهُمْ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ‌...)؛[١]مردم را همراه با حكمت (برهان) و نصيحت نيكو (خطابه) به راه پروردگارت دعوت كن و به طريقه‌اى كه بهترين است با آنان مناظره و مجادله كن.

راههاى پيشنهادى در درجۀ اول براى دعوت به اسلام و راه خدا، همان دليل و برهان و موعظۀ حسنه است اما مجادله حالت مقابله به مثل را دارد و در درجۀ اول تجويز نمى‌شود، امّا چون بعضى اوقات دشمنان اشكال تراشى مى‌كنند و سنگ در راه مى‌اندازند، مى‌فرمايد با آنها كه به مجادله مى‌پردازند و مقصدشان شكست توست،

[١]. نحل (١٦)، ١٢٥.