شرح و تفسیر چهل خطبه نهج البلاغة - ایزدی، عباس - الصفحة ١٨٥ - حاتم بخشىها و قطايع عثمان

نمى‌شناسد، به هر حدّى كه برسد به مقتضاى طبيعت و شهوتِ سيرى‌ناپذير خود، تشنۀ حدّ ديگر مى‌گردد و بيشتر احساس نارضايى مى‌نمايد».[١]

بنابراين اگر شخص با عدالت ارضاء و درمان نشود به هيچ وجه ظلم و تعدّى و بى عدالتى نمى‌تواند او را اشباع و قانع كند. امام على عليه السلام مى‌فرمايد: «اَلا و انّه من لا ينفعه الحقّ يضرّه الباطل و من لا يستقيم به الهُدى يجرّ به الضلال الى الرّدى»[٢](كسى كه حق به او نفع نرساند باطل به او ضرر مى‌رساند و هر كه هدايت او را به راه مستقيم نياورد گمراهى او را به هلاكت مى‌كشاند).

حاتم بخشى‌ها و قطايع عثمان

حضرت على عليه السلام در رابطه با برگرداندن قطايع عثمان مى‌فرمايد: اگر چه اين كار براى خيلى‌ها شاق و سخت است و مى‌گويند بايد كارى به گذشته نداشت و عطف بما سبق كرد، اما اين افراد بايد بدانند عدالت و قيام به آن از بى عدالتى و برنگرداندن قطايع، آسانتر است، چون جور و ظلم، فشارش در دنيا و آخرت خيلى بيشتر از تحمّلِ زحمتِ عدالت پرورى و اجراى قانون عدالت است.

ظلم و ستم روزگارى باعث انفجار و انتقام مى‌شود. هميشه مظلوم و ستم ديده با ديد بدبينى و بغض و كينه به ظالم نظر مى‌كند و در پى فرصت است تا روزى حق خود را از او بگيرد و بايد از چنين چيزى ترسيد كه خيلى خطرناك است و با عملكردِ خود، كارى نكنيم كه ديگران در صدد انتقام‌گيرى از ما باشند.

حضرت امير عليه السلام در ضمن كلمات قصار مى‌فرمايد: «اِستعمِلِ العَدْلَ وَاحذَر الْعَسفَ فانّ العَسفَ يَعودُ بالجلاء و الحيف يدعو الى السّيف» «عَسَف»: شدت عمل كار از روى بى فكرى و

[١]. سيرى در نهج البلاغه، بحث ارزش عدالت، صص ١١٢، ١١٣ و ١١٤.

[٢]. نهج البلاغۀ فيض الاسلام، خطبۀ ٢٨، فراز ١٤.