شرح و تفسیر چهل خطبه نهج البلاغة - ایزدی، عباس - الصفحة ١٥٠ - شجاعت محمد حنفيّه و موقعيت امام حسن و حسين عليهما السلام

در جنگ صفين حضرت فرمودند: «املكوا عنّى هذين الفتيين، اخاف ان ينقطع بهما نسل رسول اللّه صلى الله عليه و آله و سلم»[١](اين دو جوان را از من در اختيار بگيريد، مى‌ترسم بواسطۀ شهادت آنها نسل رسول اللّه صلى الله عليه و آله و سلم قطع شود) به محمد حنفيه گفته شد چرا در جنگ بصره (جمل) پدرت پرچم را به تو داد و حسن و حسين عليهما السلام را ترغيب به جنگ نكرد؟ جواب داد: «انّهما عيناه و انا يمينه، فهو يدفع عن عِيْنَيْهِ بيمينه»[٢](حسن و حسين دو چشم اميرالمؤمنين عليه السلام هستند و من دست راست او كه با دستش از دو چشم خود دفاع مى‌كند).

و انصار عرض كردند: يا اميرالمؤمنين، اگر فضيلتى كه خداوند براى حسن و حسين عليهما السلام قرار داده، نبود هيچ كدام از افراد عرب را بر محمّد مقدم نمى‌داشتيم. يعنى محمد بعد از حسن و حسين عليهما السلام بهترين افراد عرب است. حضرت در جواب فرمودند: «اين النجم مَنِ الشّمس و القمر» يعنى ستاره (محمد) كجا و شمس و قمر (حَسَنين) كجا.[٣]

حضرت على عليه السلام در اثر شجاعت و شهامتى كه در محمد حنفيه مى‌ديد و اعتمادى كه به او داشت، وى را پرچمدار جنگ جمل قرار داد و رايت[٤] (پرچم اصلى يا بيرق) جنگ را به وى سپرد.

پرچم و عَلَم جنگ به قدرى مهم است كه تا وقتى در اهتزاز است سربازان و لشكريان قوت قلب و نيرو دارند اما اگر فرود آيد، نشانۀ ضعف و شكست لشكر است. در اينجا على عليه السلام اين پرچم را به درست فرزند شجاع و دلير خود محمد حنفيه مى‌دهد و عالى‌ترين آداب جنگ و فنون نظامى را براى دست يافتن به پيروزى، به وى مى‌آموزد. حضرت صفوف جنگ را منظم كرد و پرچم را به محمد ابن حنفيه سپرد و

[١]. شرح نهج البلاغه، ابن ابى الحديد، ج ١، ص ٢٤٤.

[٢]. همان، ص ٣٢٤ و ٢٤٤.

[٣]. شرح نهج البلاغه، ابن ابى الحديد، ج ٣، ص ٢٤٥.

[٤]. روز عاشورا امام حسين عليه السلام رايت (پرچم و عَلَم اصلى) جنگ را به ابوالفضل عليه السلام سپرد.